El gençleştirme: el sırtında ne değişir?

El sırtında üç ayrı şey birden yaşlanır

El sırtı, yüzle birlikte güneşi en uzun süre gören ve altında en ince yumuşak doku yastığı bulunan bölgelerden biridir. Bu yüzden eldeki yaşlanma tek bir değişikliğe indirgenemez.

Araştırmalar el sırtındaki yaşlanmayı üç ayrı başlıkta ele alıyor. Birincisi hacim kaybıdır: derinin altındaki yağ dokusu azalır (yumuşak doku atrofisi). İkincisi derinin kendi kalitesidir: deri esnekliğini yitirir, incelir ve saydamlaşır. Üçüncüsü renktir: uzun süreli güneş etkisine bağlı lekeler ve renk düzensizlikleri.

Bu ayrım önemlidir, çünkü her bileşen farklı yöntemlerle ele alınır. Eksik hacmi tamamlayan bir uygulama lekeyi silmez; lekeye yönelik bir uygulama tendonların belirginliğini azaltmaz; derinin dokusunu hedefleyen bir uygulama da çökmüş bir el sırtını doldurmaz. Üçü aynı elde bulunabilir, ama aynı anda ve aynı yöntemle ele alınmaları gerekmez.

Hacim kaybı: tendonlar ve venler neden belirginleşir

El yaşlandıkça deri esnekliğini yitirir ve daha saydam hale gelir; damarlar (venler), eklemler ve tendonlar daha belirgin görünür, kemik çıkıntıları fark edilir. Araştırmalar bu tabloyu hem vücudun kendi yaşlanma sürecine hem de dış etkenlere bağlıyor.

Burada değişimin yönünü doğru anlamak önemli. Venler kalınlaşmaz, tendonlar büyümez; onları örten deri altı yastık incelir. Yapılar aynı yerde durur, yalnızca artık daha az örtülüdür. Bu yüzden hacim kaybı öndeyse amaç, görünen yapıları küçültmek değil, üzerlerindeki yumuşak doku katmanını desteklemektir. Araştırmalarda el sırtının yaşa bağlı değişiminde kaybolan yumuşak doku hacmini yerine koymanın öne çıkması da bu nedenledir.

Hacmin nasıl yerine konacağı ise ayrı bir konudur. Önce bu bileşeni diğer ikisinden ayırmak gerekir: eli çökük gösteren şey derinin rengi değil, deri altındaki boşluktur.

Deri kalitesi: incelme ve elastoz

İkinci bileşen derinin kendisidir ve hacim kaybından bağımsız ilerler. Uzun süre ultraviyole (UV) ışınlarına maruz kalmak, derinin yüzey tabakasının altındaki dermis katmanında destek dokusunu (hücre dışı matriks) bozar: kolajen yıkımı artar, elastik liflerin yapısı değişir ve dermiste solar elastoz denen birikim oluşur. Güneşe bağlı deri yaşlanması (fotoyaşlanma) üzerine yapılan güncel araştırmalar, bu süreci ona eşlik eden renk değişiklikleriyle birlikte ele alıyor.

İleri evrede tablo kozmetik bir sorun olmaktan çıkar. Derinin kırılganlaştığı ve işlevlerini yeterince yerine getiremediği bu tabloya dermatoporoz denir ve tanımlanmış bir klinik durumdur. Ön kol derisinde yapılan bir ölçüm çalışmasında, dermatoporozu olan kişilerde derinin yüzey tabakası ile dermisin toplam kalınlığının sağlıklı gönüllülere göre belirgin biçimde azaldığı, dermal papilla (bu iki tabakayı birbirine bağlayan çıkıntılar) sayısının düştüğü ve dermisteki elastoz kalınlığının bu tabloyu ayırt eden başlıca ölçümlerden biri olduğu bildirilmiştir. Bunun gözle görülen karşılığı, yara izine benzeyen yıldız biçimli izler (yıldızsı psödosikatrisler) ve kolay morarmadır.

Bu bulgu, herhangi bir uygulama kararından önce gelir. Kolayca yırtılan ve moraran bir deri, enjeksiyon planlanırken ayrıca konuşulması gereken bir konudur ve bunu ancak muayene belirleyebilir.

Pigment: leke ayrı bir başlıktır

Üçüncü bileşen renktir. El sırtında yaşla ve uzun süreli güneş etkisiyle ortaya çıkan kahverengi lekelere aktinik lentigo denir.

Bu lekelerin nedeni yalnızca melanin (deriye rengini veren pigment) fazlalığı değildir. Bir çalışmada, lekeli deride çevresindeki sağlam deriye göre süregen bir iltihabi (inflamatuvar) ortam bulunmuştur: araşidonik asit ve plazmin yolakları etkinleşmiş, iltihabı baskılayan sitokinler azalmış, dermiste bağışıklık hücrelerinin (makrofaj ve T hücreleri) sayısı artmıştır. Araştırmacılar, lekeye yönelik tedavinin etkisini artırmak için bu iltihabi döngünün kırılması gerektiği sonucuna varmıştır.

İkinci önemli nokta ayırıcı tanıdır, yani lekenin benzer görünen başka durumlardan ayırt edilmesidir. Sonradan ortaya çıkan koyu lekeler (edinsel hiperpigmentasyonlar) tek bir tablo değildir; farklı mekanizmalarla oluşurlar ve ayrı tanılar olarak ele alınırlar. El sırtındaki bir lekenin hangi tabloya ait olduğu, leke görülmeden söylenemez. Bu kozmetik değil tıbbi bir adımdır ve renk sorununda her zaman ilk adımdır.

Lekeye yönelik yöntemler kendi içinde bir grup oluşturur: deriye sürülen (topikal) ürünler, ışık ve lazer uygulamaları ve peeling. Renk düzensizliği öndeyse bu yöntemler gündeme gelir. Güneşten korunmanın renk değişikliklerini önlemedeki rolü de araştırmalarda ayrıca ele alınıyor.

El sırtının katmanları: iğne nereye gider

El sırtı düz bir yüzey değil, katmanlı bir yapıdır ve enjeksiyonun güvenliği doğrudan bu katmanların bilinmesine bağlıdır.

Kadavra incelemesi, doku incelemesi (histoloji) ve ultrasonun birlikte kullanıldığı bir anatomi çalışmasında, el sırtında yüzeyden derine doğru üç yağ katmanı (lamina) ve bunları ayıran zarlar (fasyalar) gösterilmiştir. Aynı çalışmada daha önce tanımlanmamış bir fasya daha bulunmuştur: bu zar orta katmanı ikiye böler; el sırtındaki toplardamar ağını (dorsal venöz pleksus) yüzeydeki bölmede, deri duyusunu taşıyan sinirleri (dorsal kutanöz sinirler) derindeki bölmede bırakır. Yani toplardamar ağı ile duyu sinirleri, sanıldığı gibi aynı katmanda ilerlemez.

Anatomiyi ve tedavi seçeneklerini birlikte inceleyen araştırmacılar bu noktada ortak bir görüşte buluşuyor: hacim veren madde için muhtemelen uygun yer, anatomik yapılardan görece boş olan yüzeydeki katmandır. Bu kesin bir kural değil, ortak bir kanaattir; dayanağı da o katmanın içeriğidir.

Birden fazla klinikte yürütülen ve uygulamadan sonra yüksek çözünürlüklü ultrasonla değerlendirme yapan bir çalışma da aynı yönü gösteriyor: farklı maddelerle yapılan el sırtı uygulamalarında, enjekte edilen madde her olguda parmakları açan tendonların (ekstansör tendonlar) üzerinde bulunmuştur. Ancak araştırmacılar, hasta sayısının az ve takip süresinin kısa olması nedeniyle bu sonuçların temkinle yorumlanması gerektiğini belirtiyor.

Hacim vermek için kullanılan madde sınıfları

El sırtına hacim kazandırmak için kullanılan maddeler tek bir grup değildir; en az üç farklı mantıkla çalışırlar.

Birincisi yer kaplamaktır. Hyalüronik asit içerikli dolgular, yerleştirildikleri katmanda hacim oluşturur. Yirmi kişilik bir ultrason çalışmasında, yüzeydeki ve orta katmana yapılan tek bir uygulamadan sonra yumuşak doku kalınlığının arttığı, derinin pürüzlülüğünün azaldığı ve takip boyunca damarlarla tendonların daha az belirgin hale geldiği bildirilmiştir. Ancak bu çalışma küçüktür, tek gruplu ve kontrol grubu olmadan yapılmıştır; buradan kalıcılık süresi ya da seans sayısı hakkında genel bir sonuç çıkarılamaz.

İkincisi dokuyu uyarmaktır. Kalsiyum hidroksiapatit üzerine yapılan araştırmalarda bu maddenin hücre çoğalmasını, kolajen üretimini, elastik lif ve elastin yapımını ve damarlanmayı artırdığı bildiriliyor; ancak bu çalışmaların çoğunun yöntemsel sınırlılıkları var ve kanıt sınırlı kalıyor. Kontrollü klinik çalışmalarda da el sırtına uygulanan kalsiyum hidroksiapatit, elin görünümünü derecelendiren ölçeklerde iyileşmeyle ilişkilendirilmiştir; ne var ki çalışmalar arasındaki farklılık (heterojenlik) yüksektir. Poli-L-laktik asit ve karışımları da el sırtında kullanılan maddeler arasındadır.

Üçüncüsü kişinin kendi yağ dokusunun aktarılmasıdır: hacim, dışarıdan bir maddeyle değil, kişinin kendisinden alınan dokuyla yerine konur. Bu nedenle yağın alınacağı bir bölge (donör alan) ve ayrı bir işlem düzeni gerektiren, kendi başına bir yöntemdir. Bu alandaki sonuçların doğrulanması için hacmi nesnel olarak ölçen ve uzun süre takip eden çalışmalara ihtiyaç vardır.

Bu üç mantık aynı boşluğu doldurmaz: biri hacmi doğrudan yerine koyar, biri dokunun kendi yapım sürecini uyarır, biri kişinin kendi dokusunu taşır. Hangisinin sizin için gündeme geleceği muayenede değerlendirilir.

El sırtı için onaylı kullanım alanı ne diyor

ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), yumuşak doku dolgularının onaylı kullanım alanlarını sayarken el sırtını açıkça listeye alır: dudak, yanak, çene ve el sırtı hacimlendirmesi.

Ancak ayrım burada bitmez. FDA, vücutta emilen (geçici) dolgular ile emilmeyen (kalıcı) dolguları ayrı ayrı tanımlar. Emilen dolgular, yukarıda sayılan bölgelerin hacimlendirilmesi için onaylıdır. Emilmeyen kalıcı dolgular ise yalnızca burun kenarından ağız köşesine uzanan çizgiler (nazolabial kıvrımlar) ve yanaktaki akne izleri için onaylıdır; yani kalıcı dolgular, el sırtı hacimlendirmesi için tanımlanmış onaylı kullanım alanının içinde değildir. Bu nedenle el sırtında kullanılacak maddenin hangi sınıftan olduğu, başlı başına bir karar konusudur.

FDA aynı metinde bir sınırlamaya daha dikkat çeker: onaylar, ürünlerin yüzde veya elde kullanıldığı kontrollü klinik çalışmalara dayanır; bu ürünlerin başka uygulamalarla birlikte kullanımı ve tekrarlanan uygulamaların güvenliği bu çalışmalarda değerlendirilmemiştir.

Bu çerçeve FDA'nın kendi tanımıdır. Türkiye'de bu ürünlere ilişkin düzenleme ve denetim ayrı bir otoritenin görevidir ve bir ürünün hangi amaçla kullanılabileceği, o ürünün kullanım bilgisinde yazar. Burada aktarılan, tek tek ürünler değil, dolgu sınıfları arasındaki ayrımdır.

Deri kalitesine yönelik enjeksiyonlar hacimden farklıdır

Hacim vermek ile deri kalitesini hedeflemek aynı amaç değildir ve aynı teknikle yapılmaz. Hacim verirken madde, deri altında yer kaplayacağı bir katmana yerleştirilir. Deri kalitesi hedeflendiğinde ise küçük miktarlar derinin kendi içine, dermis katmanına dağıtılır; amaç dokunun kendisini hedeflemektir.

Yüz dışındaki bölgelerin (boyun, dekolte ve el) enjeksiyonla yenilenmesini inceleyen araştırmalar bu iki yaklaşımı ayrı başlıklar olarak ele alıyor; dolguların yanı sıra mezoterapi ve mikroiğneleme gibi yöntemleri de ayrıca değerlendiriyor.

Bu bölgelerdeki kanıt birikiminin yüze göre daha dar olduğu anlaşılıyor: araştırmacılar, yüz dışı alanlar için kapsamlı bir derlemeye ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor. Bu nedenle el sırtı için seans sayısı, beklenen değişimin ölçüsü ya da süre hakkında bir rakam verilmiyor. Mezoterapinin ne olduğu ve neyi hedeflediği Mezoterapi sayfasında anlatılıyor.

El sırtına özgü riskler

El sırtı, yüzün küçük bir kopyası gibi ele alınamaz; kendine özgü riskleri vardır.

Birincisi anatomiktir. El sırtındaki toplardamar ağı (dorsal venöz pleksus) ve duyu sinirleri (dorsal kutanöz sinirler) yüzeye yakın katmanlarda ilerler ve anatomi çalışması bu iki yapının ayrı bölmelerde bulunduğunu göstermiştir; hemen altında ise ekstansör tendonlar ve kılıfları uzanır. Yanlış katmana uygulama yapmak, yüzdekinden farklı yapılarla karşılaşmak demektir.

İkincisi işlevseldir. FDA'nın dolgular için saydığı yaygın riskler arasında el sırtına özgü tek bir madde vardır: yalnızca el sırtına yapılan enjeksiyonlardan sonra görüldüğü belirtilen, hareketleri yapmakta zorlanma. El, yüzden farklı olarak gün boyu kullanılan bir organdır; bu yüzden şişlik (ödem) ve hassasiyet burada doğrudan işlevi etkiler.

Üçüncüsü kişinin kendisiyle ilgilidir. FDA, el sırtı hacimlendirmesi düşünülüyorsa eli etkileyen eklem, tendon veya damar hastalıklarının hekimle ayrıca konuşulması gerektiğini belirtir. Bu, uygulamayı kesin olarak engelleyen bir liste değil; muayenede açıkça sorulması gereken bir konudur.

Hangi bulgu hangi yöntem ailesini gündeme getirir

Seçim yöntemden değil, elinizden başlar. Üç bileşenden hangisinin baskın olduğu, hangi yöntemlerin konuşulacağını belirler.

Tendonlar ve damarlar belirginse, el sırtı çökük görünüyorsa ve deri hâlâ görece iyi durumdaysa, yani asıl eksik olan örtüyse, hacim yerine koyan uygulamalar gündeme gelir.

Derinin incelmesi, ince kırışıklıklar ve doku kalitesindeki azalma öndeyse, dokunun kendisini hedefleyen yaklaşımlar gündeme gelir. Kolay morarma ve deri kırılganlığı da eşlik ediyorsa tablo kozmetik bir konu olmaktan çıkar ve önce tıbbi açıdan değerlendirilir.

Renk düzensizliği ve lekeler öndeyse lekeye yönelik yöntemler gündeme gelir; burada ilk adım yöntem seçmek değil, lekenin ne olduğunu görmektir.

Çoğu elde üçü bir arada bulunur ve hangisinin öne çıktığı kişiden kişiye değişir. Hangisiyle başlanacağı, hangisinin sonra geleceği ya da hangisine hiç gerek olmadığı tek bir kurala bağlı değildir. Elinizde hangisinin baskın olduğunu bu sayfa söyleyemez; bunu muayene gösterir.

Burada el sırtında ne uygulanıyor

Bu klinikte el sırtında hyalüronik asit ve kolajen uyarıcı dolgularla hacimlendirme ile mezoterapi uygulamaları yapılır. Hangisinin gündeme geleceği, yukarıda anlatılan üç tablodan hangisinin baskın olduğuna bakılarak muayenede değerlendirilir.

Vücut bölgelerine dolgu uygulamalarının kapsamı Vücut Dolguları sayfasında, mezoterapinin neyi hedeflediği ise Mezoterapi sayfasında anlatılıyor; bu yazı yalnızca el sırtında nelerin değiştiğine odaklanıyor.

Elinize bakıp üç bileşenden hangisinin önde olduğunu ayırt etmek hekimin işidir. O bileşen için bir uygulama yapılıp yapılmayacağına ise siz karar verirsiniz.