Mezoterapi ile PRP arasındaki fark

İkisi de mikroenjeksiyonla verilir, fark verilen şeydedir

Mezoterapi ile PRP muayenede çoğu zaman birlikte anılır. Bunun nedeni aynı şey olmaları değil, aynı biçimde uygulanmalarıdır: ikisinde de sıvı, ince iğnelerle yapılan çok sayıda küçük enjeksiyonla cilde verilir. Dışarıdan bakınca iki işlem birbirine benzer.

Benzerlik uygulama biçimindedir, verilen sıvıda değil. Mezoterapide şırıngaya çekilen sıvı, dışarıda hazırlanmış bir karışımdır. PRP'de ise sıvı, işlemin başında sizden alınan kandan elde edilir.

Bu ayrım göründüğünden daha önemlidir, çünkü hazırlıktaki fark, sıvının dokuda nasıl etki ettiğini de doğrudan belirler.

İki yöntemin kesiştiği bir nokta da var. Dermatolojideki PRP uygulamalarını inceleyen çalışmalarda, PRP'nin cilde veriliş yollarından birinin de mezoterapi tekniği olduğu belirtiliyor. Yani "mezoterapi" sözcüğü bazen verilen maddenin, bazen de verme yönteminin adı olarak kullanılır; kafa karışıklığının bir kısmı buradan kaynaklanır.

Mezoterapide verilen şey nedir

Mezoterapi, ilaçların ve vitaminlerin çok küçük enjeksiyonlarla (mikroenjeksiyon) cildin orta katmanına verilmesidir. Amaç, maddeyi hedef dokunun yakınına bırakmaktır. Çalışmalarda bu yolun, maddenin uygulandığı bölgede daha etkin kullanılmasını (yerel biyoyararlanım) artırdığı, vücudun geri kalanına ulaşan miktarı ise azalttığı bildiriliyor.

Karışımın içeriği sabit değildir; hangi sorun için uygulandığına göre değişir. Kalıtsal saç dökülmesinde (androgenetik alopesi) enjeksiyon tedavileri üzerine yapılan çalışmalarda en sık multivitamin ve peptit karışımları denenmiş; bunları dutasterid, minoksidil, bikalutamid, büyüme faktörleri ve finasterid izliyor. Teknik de sabit değildir: iğne tipi, enjeksiyon derinliği ve doz programı çalışmadan çalışmaya farklıdır.

Mezoterapi yalnızca dermatolojide kullanılmaz. Uzlaşı metinlerinde (ortak görüşle hazırlanan öneriler) ağrı tedavisi, spor hekimliği, rehabilitasyon ve damar hastalıkları da kullanım alanları arasında sayılıyor. Uygulamanın güvenli ve standart biçimde yapılabilmesi için son dönemde uluslararası uzlaşı önerileri yayımlandı. Bunlardan biri, Delphi adı verilen yapılandırılmış bir süreçle hazırlanmış 49 öneriden oluşuyor ve terminolojiden klinik kullanıma kadar nelerin yapılıp nelerin yapılmayacağını tanımlıyor. Açık amaçlarından biri de kanıtla desteklenen uygulamaları, geçerliliğini yitirmiş olanlardan ayırmak.

PRP nasıl hazırlanır

PRP kendi kanınızdan hazırlanır. İşlem kan alınmasıyla başlar. Alınan kan santrifüj cihazında döndürülür; bileşenler yoğunluklarına göre ayrışır ve trombositten (kan pulcukları) zengin tabaka toplanır. Enjekte edilen sıvı budur.

Santrifüjün nasıl yapıldığı, ortaya çıkan ürünü belirler. PRP, içindeki beyaz kan hücresi (lökosit) miktarına, fibrin (pıhtı ağını oluşturan protein) yapısına ve trombosit yoğunluğuna göre sınıflandırılır. Araştırmalara göre tek devirli santrifüj, çift devirli santrifüj ve buffy coat (santrifüjden sonra plazma ile kırmızı kan hücreleri arasında oluşan ince tabaka) tekniği gibi hazırlık yöntemleri son ürünün bileşimini değiştirir. Değişen, bu bileşenlerin birbirine oranıdır: trombositler, lökositler, plazma proteinleri ve hücre dışı veziküller (hücrelerin salgıladığı küçük kesecikler).

Bu değişkenliği azaltmak için sınıflandırma sistemleri geliştirilmiştir; amaç, bir hazırlığın ne olduğunu karşılaştırılabilir biçimde tanımlayabilmektir. Bu sistemlere ihtiyaç duyulması da hazırlıklar arasında gerçek bir fark olduğunu gösterir.

Kısacası PRP tek bir ürünün adı değildir. Aynı adı taşıyan iki hazırlık, içerik bakımından birbirinden farklı olabilir.

Trombositten çıkan büyüme faktörleri ne yapar

Trombositlerin taşıdığı asıl yük, içlerindeki alfa granülleri adı verilen küçük depolarda saklanan biyolojik olarak etkin moleküllerdir. Bunlar arasında trombosit kaynaklı büyüme faktörü, dönüştürücü büyüme faktörü beta, vasküler endotelyal büyüme faktörü ve insülin benzeri büyüme faktörü sayılır.

Bu moleküller dokuda tek başına çalışmaz. Araştırmalara göre trombositlerin salgıladığı büyüme faktörleri yeni damar oluşumunu ve hücreler arası destek dokusunun (matriks) yapımını uyarır. Lökositler bağışıklık yanıtını düzenler, plazma proteinleri bir iskele gibi destek sağlar, eksozomlar (hücrelerin salgıladığı küçük kesecikler) ise hücreler arasındaki sinyal alışverişini düzenler. Bu bileşenler birlikte bir onarım ortamı oluşturur.

Saçlı deride hangi yolların devreye girdiği de araştırılmıştır. Kalıtsal saç dökülmesinde PRP'nin etkisini, damarlanmanın yanı sıra Wnt/beta-katenin, MAPK, Akt/ERK ve Notch adı verilen hücre içi sinyal yolaklarını harekete geçirerek gösterdiği bildiriliyor.

Araştırmalar bir uyarı da içeriyor: Trombosit sayısı tek başına sonucu öngörmez. Trombositlerin ne kadar iyi işlev gördüğünü kişinin yaşı, metabolik durumu ve oksidatif stres (serbest radikallerin hücrelerde yol açtığı yıpranma) düzeyi belirler. Bu moleküllerin hazırlık sırasında korunup korunmadığını ise santrifüj ayarları, sıcaklık kontrolü ve aktivasyon yöntemi belirler. Yani aynı miktardaki iki sıvı, aynı biyolojik yükü taşımayabilir.

Mekanizma farkı tek cümlede

Fark tek cümleyle özetlenebilir: Mezoterapide dokuya dışarıdan seçilmiş bir etken madde verilir ve beklenen etki o maddenin kendi etkisidir; PRP'de ise kendi kanınızdan ayrıştırılmış bir sinyal karışımı verilir ve beklenen etki, dokunun bu sinyallere verdiği yanıttır.

Bu yüzden "ne veriliyor?" sorusunun cevabı iki yöntemde farklı yerden gelir. Mezoterapide içeriği uygulayan hekim belirler; hangi maddenin hangi derinliğe verileceği bir seçimdir. PRP'de ise içeriği büyük ölçüde kişinin kendi kanı ve kullanılan hazırlık yöntemi belirler; seçim maddenin kendisinde değil, hazırlık protokolündedir.

Fark, işlemin aynı biçimde tekrarlanabilmesine de yansır. Mezoterapide aynı karışım her seferinde aynı şekilde hazırlanabilir; değişen, maddenin kendisi değil uygulama tekniğidir. PRP'de ise kaynak canlı bir dokudur: kişinin yaşı, metabolik durumu ya da hazırlık koşulları gibi etkenler nedeniyle aynı kişide bile farklı zamanlarda farklı bir hazırlık ortaya çıkabilir. Bu durum, PRP'nin standartlaştırılmasının önündeki engellerden biri olarak görülüyor.

Bu nedenle ikisini birbirinin yerine geçen iki seçenek gibi değil, farklı sorulara verilmiş farklı cevaplar gibi düşünmek daha doğrudur.

Saç dökülmesinde araştırmalar ne diyor

En çok araştırılan konu kalıtsal saç dökülmesidir (androgenetik alopesi), ancak iki yöntem için tablo aynı ölçüde net değildir.

PRP için çok sayıda çalışmayı bir araya getiren geniş derlemeler var. Kırk üç randomize çalışmayı (katılımcıların gruplara rastgele ayrıldığı çalışmalar) ve 1.877 katılımcıyı bir araya getiren bir analizde, aktive edilmiş PRP'nin plaseboya (etkisiz uygulama) göre saç yoğunluğunu artırdığı ve dökülmenin tekrarlamasını (nüks) azalttığı, ancak saç kalınlığında anlamlı bir değişiklik yapmadığı bildiriliyor. Aynı analize göre PRP'nin aktive edilip edilmemesi yanıtı etkiliyor; bu da hazırlık protokolünün önemine işaret ediyor.

PRP'yi cilde sürülen minoksidille karşılaştıran başka bir analizde, dokuz randomize çalışma ve 451 katılımcının verisi incelenmiş. Saç yoğunluğu, terminal kıl (kalın, olgun saç teli) sayısı ve orta-yüksek düzeyde yeniden saç çıkması gibi temel sonuçlarda iki uygulama arasında açık bir fark bulunmamış; hasta memnuniyeti ise PRP grubunda daha yüksek çıkmış. Araştırmacılar, çalışmalar arasındaki farklılıkların (yüksek heterojenite) büyüklüğü nedeniyle daha geniş ve standart protokollerle yapılmış çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.

Mezoterapi tarafında kanıt daha sınırlıdır. Enjeksiyon tedavilerini inceleyen bir sistematik derlemede (bir konudaki çalışmaları belirli kurallarla tarayıp bir arada inceleyen araştırma) otuz çalışma değerlendirilmiş; bildirilen sonuçlar saç yoğunluğu ve tel kalınlığında artıştan dökülmenin durmasına kadar değişiyor. Ancak varılan sonuç temkinlidir: Katılımcı sayılarının az, protokollerin değişken ve takip sürelerinin kısa olması nedeniyle, enjeksiyon tedavisinin rutin olarak önerilebilmesi için standart protokollerle yapılmış randomize çalışmalara ihtiyaç var.

Bu çalışmaların hiçbiri diğer yöntemi geçersiz kılmıyor; her biri kendi sınırlarını da açıkça belirtiyor.

Ciltte araştırmalar ne diyor

Ciltle ilgili çalışmalar daha azdır. PRP'nin cilt yaşlanmasına etkisini inceleyen, dokuz randomize çalışma ve 358 hastayı bir araya getiren bir analizde, hem hasta memnuniyetinde hem de objektif değerlendirmede kontrol grubuna göre anlamlı fark bildirilmiş. Yan etki sıklığı bakımından ise iki grup arasında anlamlı bir fark bulunmamış.

Mezoterapinin cilt için kullanım alanları uluslararası uzlaşı metinlerinde ele alınır. Bu metinler, uygulama dünya çapında yaygın olmasına rağmen çeşitli klinik kullanımları için uluslararası kabul görmüş, kanıta dayalı bir standart bulunmadığı için hazırlanmıştır. Amaç, uygulamayı kişisel görüşe dayanmaktan çıkarıp kanıta dayalı bir çerçeveye taşımaktır. Metinler kendi sınırlarını da belirtir: bu alanda hâlâ yüksek nitelikli araştırmalara ve düzenli güncellemeye ihtiyaç vardır.

Kısacası ciltte iki yöntem için de eldeki veriler kesin bir sonuç değil, bir yön gösteriyor.

Neden iki yöntemin sonuçları doğrudan karşılaştırılamaz

Bilmeniz gereken en önemli nokta şu: İki yöntemin sonuçları doğrudan karşılaştırılamaz, çünkü karşılaştırılan şeyler aynı değildir.

PRP tarafında sorun, protokollerin çalışmadan çalışmaya farklı olmasıdır (protokol heterojenitesi). Kalıtsal saç dökülmesindeki PRP araştırmalarında, santrifüj, aktivasyon ve uygulama protokollerindeki farklılıkların çalışmalar arasında tutarsız sonuçlara yol açtığı açıkça belirtiliyor. Yenileyici (rejeneratif) yöntemler üzerine yapılan araştırmalar da aynı noktaya varıyor: son çalışmalarda hücresel bileşim tutarsız biçimde raporlanmış, takip süreleri kısa kalmış ve tedavi protokollerini birbiriyle karşılaştıran veri bulunmuyor.

Sorun, hazırlıkta kullanılan düzenekle de ilgilidir. Dermatolojideki PRP düzenekleri üzerine yapılan çalışmalarda, santrifüj protokolünün, düzenek tasarımının ve uygulama tekniğinin trombosit yoğunluğunu, güvenliği ve klinik sonucu etkilediği belirtiliyor.

Mezoterapide de sorun aynı, ama kaynağı farklı: değişen hazırlık değil, verilen maddenin kendisidir. İğne tipi, derinlik ve doz programı da çalışmadan çalışmaya değiştiği için, mezoterapi adı altında toplanan çalışmalar tek bir uygulamayı değil, bir uygulamalar ailesini anlatır.

Bunun pratikteki anlamı şu: Bir çalışmada elde edilen sonuç, farklı bir protokolle yapılan uygulamaya kendiliğinden aktarılamaz. Bu nedenle iki yöntemden hiçbiri için genel geçer bir başarı oranı, seans sayısı ya da kalıcılık süresi vermek doğru olmaz.

Yan etkiler hangi başlıkta konuşulur

Yan etkiler de iki yöntem için ayrı ayrı değerlendirilir.

Saç dökülmesinde enjeksiyon tedavilerini inceleyen araştırmalarda bildirilen istenmeyen etkiler genel olarak hafiftir; ancak paradoksal alopesi (uygulamadan sonra beklenenin tersine saç dökülmesi), skar (iz) ve akut dermatit (ani başlayan cilt iltihabı) gibi durumlar da bildirilmiştir. Mezoterapiyi minoksidille karşılaştıran çalışmalarda da uygulamaya bağlı yerel yan etkiler ve reaksiyonlar gelişebileceği belirtiliyor.

PRP tarafında, saç dökülmesi üzerine yapılan geniş kapsamlı analizde aktive edilmemiş PRP ile istenmeyen etkilerin daha sık görüldüğü bildiriliyor. Yani hazırlık biçimi yalnızca beklenen etkiyi değil, güvenlik profilini de değiştirir. Cilt yaşlanmasıyla ilgili analizde ise yan etki sıklığı bakımından kontrol grubuna göre anlamlı bir fark bulunmamıştır.

Bu bulguların hiçbiri kişiye özel bir risk değerlendirmesinin yerini tutmaz. Sizde hangi risklerin öne çıktığı, kullandığınız ilaçlar ve mevcut hastalıklarınızla birlikte muayenede değerlendirilir.

Bir nokta iki yöntem için de geçerlidir: Enjeksiyonla yapılan her uygulamada risk, verilen maddeden olduğu kadar tekniğin kendisinden de kaynaklanır. Enjeksiyon tedavileri üzerine yapılan araştırmalarda uygulama tekniğinin ayrı bir başlık olarak incelenmesi de bu yüzdendir.

Bu yazının sınırı

Bu yazıyı okurken dört sınırı göz önünde tutmak gerekir.

Birincisi kapsamdır. Burada iki yöntemin ne olduğu ve dokuda ne yaptığı anlatılıyor, kimin için uygun olduğu değil. Size uygun olup olmadığı bir yazıyla değil, muayeneyle belirlenir.

İkincisi, bilimsel çalışmaların kendi sınırlarıdır. Burada sözü edilen derlemelerin neredeyse tamamı aynı eksikliğe dikkat çekiyor: Çalışmalara katılan kişi sayısı az, protokoller değişken, takip süreleri kısa. Bu, yöntemlerin işe yaramadığı anlamına gelmez; bugünkü verilerin kesin bir sıralama yapmaya yetmediği anlamına gelir.

Üçüncüsü, karşılaştırmanın kendisidir. İncelenen derlemeler, iki yöntemi doğrudan karşılaştıran ve protokolleri standartlaştırılmış geniş çalışmalara işaret etmiyor. Bu yüzden hangisinin üstün olduğu sorusunun bilimsel kaynaklara dayanan bir cevabı yok. Yapılabilecek olan, iki ayrı mekanizmayı ayrı ayrı ve doğru biçimde anlatmaktır; bu yazının amacı da budur.

Dördüncüsü zamandır. Buradaki bilgiler, yazının hazırlandığı tarihte elde olan derlemelere dayanıyor. Bu alan sürekli değişiyor; yeni derlemeler yayımlandıkça bu bilgilerin de gözden geçirilmesi gerekir. Bu yüzden bir yazının tarihi, ne ölçüde geçerli olduğunu da gösterir.

Burada hangi uygulamalar yapılıyor

Klinikte mezoterapi uygulanır; hem cilt hem saç için. Hangi durumda gündeme geleceği ve içeriğin nasıl seçileceği muayenede değerlendirilir.

Yüz mezoterapisi ve saç mezoterapisi kendi uygulama sayfalarında ayrıca anlatılır; bu yazı o sayfaların yerine geçmez, onlardan önce okunmak için yazılmıştır. Burada okuduklarınız bir karar değil, kararınızın dayanacağı zemindir. Yöntemleri tanıdıktan sonra ne yapılacağına siz karar verirsiniz.