Boyun Botoksu

Boyun Botoksu nedir?

Boyun botoksu, botulinum toksin tip A'nın boyundaki platisma kasına enjekte edilmesidir. Amaç, kas kasıldığında boynun ön yüzünde beliren dikey bantları ve kasın çene hattını aşağı çeken etkisini geçici olarak azaltmaktır. “Botoks” sözcüğü aslında bir ürün adıdır ve günlük dile böyle yerleşmiştir; aynı etken maddeyi, yani botulinum toksini içeren birden çok ürün vardır.

Platisma, derinin hemen altında uzanan ince bir kastır. Enjeksiyon anatomisini inceleyen bir derlemeye göre bu kas boynun tamamını ve yüzün alt bölümünü örter; platisma bantlarına ve alt yüzü kaldırmaya yönelik botulinum toksin uygulamalarının da ana hedefidir. Yani boyun botoksu, yalnızca boyunla sınırlı kalmayan, yüzün alt kenarıyla bağlantılı bir kasa yapılır.

Kasın bu bölgede yol açtığı görünümün tıbbi adı platisma belirginliğidir. Bilimsel yayınlara ve uzman görüşüne dayanan bir tanıma göre iki temel bulgusu vardır: çene hattının belirsizleşmesi ve boynun bir ya da iki yanında, kasın ön ve arka kenarları boyunca uzanan dikey bantlar. Randomize çalışmaların sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analizde de platisma belirginliği, yaşlanmayla ilişkili yaygın bir estetik yakınma olarak ele alınır.

Botulinum toksinin genel etki mekanizmasını, etkinin seyrini ve yüzdeki diğer kullanımlarını genel botulinum toksin sayfasında bulabilirsiniz.

İLGİLİBotulinum Toksin

KAYNAKPMID 36548765PMID 39911534PMID 41612547

Platisma bantları neden oluşur?

Platisma bantları, kas kasıldığında boynun ön yüzünde dikey şeritler hâlinde öne çıkan kas kenarlarıdır. Bu bantların kaynağı deri değil, kasın kendisidir; bu yüzden kas hareketini azaltan bir uygulama onları hedef alabilir.

Bantların neden kasın kenarında oluştuğunu ultrasonla inceleyen bir çalışmada, dinlenme hâlinde kasın ölçülen noktaları arasında kalınlık açısından anlamlı fark görülmemiştir; kasılma sırasında ise kasın ön ve arka kenarları ortasına göre kalınlaşmış ve kas dışa doğru bombeleşmiştir. Araştırmacılar bantların bu kalınlaşmayla ilişkili olduğu sonucuna varmıştır. Yine de bantların nasıl oluştuğu henüz kesin olarak tanımlanmış değildir.

Kası uyaran sinirler de tabloyu açıklamaya yardım eder. Kadavralar üzerinde yapılan bir anatomi çalışmasında yüz sinirinin boyun dalının kasın geneline yayıldığı, çene kenarı dalının ise kasın en üst kısmına ek destek verdiği görülmüştür; kasın alt yarısında başka sinirler de izlenmiştir. Araştırmacılar, enjeksiyon planlanırken bu dağılımın göz önünde bulundurulması gerektiğini vurgular.

Pratikteki ayrım şudur: Bant yalnızca kas kasılınca beliriyorsa, tablo ağırlıklı olarak kasla ilgilidir. Cerrahi dışı boyun gençleştirme yöntemlerini inceleyen bir derlemeye göre deri gevşekliği az olan ve bantları kas hareketiyle belirginleşen kişiler botulinum toksinden yarar görebilir. Bant dinlenirken de görünüyor ve buna deri gevşekliği eşlik ediyorsa, yalnızca kası gevşetmek beklentinizi karşılamayabilir.

KAYNAKPMID 37644238PMID 36479919PMID 37169415

Randomize çalışmalar ne gösteriyor?

Dikey boyun bantları, botulinum toksinin bu bölgede randomize, plasebo kontrollü çalışmalarla incelendiği başlıca bulgudur. Bu tür çalışmalarda katılımcılar kurayla gruplara ayrılır; bir grup ilacı, diğeri etkisiz bir enjeksiyon (plasebo) alır. Orta ya da şiddetli platisma belirginliği olan yetişkinlerde yapılmış faz II ve faz III çalışmalar ile bunların sonuçlarını birleştiren iki meta-analiz vardır.

Faz III çalışmalardan birinde katılımcılar tek uygulamadan sonra 120 gün izlenmiştir. On dördüncü günde hem araştırmacının hem katılımcının değerlendirmesinde en az iki derece iyileşme gösteren ve hafif ya da minimal düzeye inenlerin oranı, tedavi grubunda yüzde 32,3, plasebo grubunda yüzde 1,9 olmuştur. Diğer faz III çalışmada, psikososyal olarak etkilenmiş katılımcılardan oluşan grupta araştırmacı değerlendirmesiyle en az bir derecelik iyileşme tedavi grubunda yüzde 76,7, plasebo grubunda yüzde 21,2 bulunmuştur. Yanıt oranları 120. güne kadar plasebonun üzerinde kalmış, ancak zamanla giderek azalmıştır.

Üç randomize çalışmadaki 912 katılımcının verisini birleştiren bir meta-analizde tedavi, en az bir ve en az iki derecelik iyileşme olasılığını plaseboya göre anlamlı ölçüde artırmış; istenmeyen etkilerin sıklığı plaseboyla benzer bulunmuştur. Aynı çalışmaları değerlendiren ikinci meta-analizde de iyileşme 14., 60. ve 120. günlerde plaseboya göre anlamlı bulunmuş; yutma ya da konuşma güçlüğü dahil güvenlik sonuçlarında gruplar arasında anlamlı fark görülmemiştir.

Bu sonuçları okurken bazı sınırları bilmek gerekir. Çalışmalar tek bir ürünle ve belirli bir doz şemasıyla yapılmıştır; sonuçlar başka ürünler için doğrudan geçerli sayılamaz. Faz II çalışmada katılımcıların yüzde 95,1'i kadın, yüzde 93,9'u beyaz ırktandır. Faz III çalışmalardan biri de yalnızca tek uygulamayı değerlendirmiş olmasını kendi sınırlılığı olarak belirtir. Bu oranlar çalışmalara katılan gruplara aittir; sizin sonucunuzu öngörmek için kullanılamaz.

Ruhsat ve onay durumu ülkeye ve ürüne göre değişir. Bir ürünün başka bir ülkede bu kullanım için onay almış olması, Türkiye'deki ruhsat durumunu ya da uygulamanın size uygun olup olmadığını göstermez. Kullanılacak ürün sınıfı ve ruhsat durumu muayenede konuşulur.

KAYNAKPMID 39442886PMID 39475141PMID 41612547PMID 41197348PMID 38640068

Etki ne kadar sürer, tekrarlandığında ne olur?

Boyun bantlarında etki kalıcı değildir. Randomize çalışmalarda iyileşme on dördüncü günde değerlendirilmiş ve 120 güne kadar izlenmiştir; bu sürede yanıt oranları plasebonun üzerinde kalmış, ancak giderek azalmıştır.

Alt yüz ve boyunda kaldırma amaçlı botulinum toksin kullanımını inceleyen sistematik bir derlemede (bir konudaki çalışmaları belirli kurallarla tarayıp değerlendiren inceleme) 11 çalışmanın verisi değerlendirilmiş; hastaların bildirdiği etkinin 12 haftaya kadar sürdüğü görülmüştür. Araştırmacılar, kaldırma etkisini doğru değerlendirebilmek için tutarlı ve nesnel ölçütler geliştirilmesi gerektiğini vurgular.

Tekrarlanan uygulamaları inceleyen açık etiketli bir faz III çalışmada (hangi ilacın verildiğinin bilindiği bir çalışma) katılımcılar, aralarında en az üç ay bulunan en fazla dört uygulama almıştır. Uygulamaya bağlı istenmeyen etkilerin tümü hafif şiddette bildirilmiş ve uygulama tekrarlandıkça artış eğilimi görülmemiştir. On dördüncü günde hekim değerlendirmesiyle en az bir derecelik iyileşme oranı, uygulama döngülerine göre yüzde 83,6 ile yüzde 98,0 arasında bildirilmiştir. Bu çalışma da tek bir ürünle yapılmıştır.

Tekrarlanan botulinum toksin uygulamalarında antikor gelişimi ve yanıtsızlık konusunu genel botulinum toksin sayfasında bulabilirsiniz. Boynunuz için uygulamanın hangi sıklıkla ve hangi aralıkla yapılacağı, hekimin size özel olarak verdiği bir karardır ve muayenede konuşulur.

KAYNAKPMID 39475141PMID 42743552PMID 41329600

Yatay boyun çizgileri

Yatay boyun çizgilerinde botulinum toksinin kanıtı, dikey bantlara göre belirgin biçimde zayıftır. Bu çizgiler boynun ön yüzünde enlemesine uzanır ve kasılınca beliren dikey bantlardan farklı bir bulgudur.

Boyun kırışıklıklarında botulinum toksin kullanımını inceleyen sistematik bir derlemede bu kırışıklıklar, boyun derisinin yaşlanmasının bir görünümü olarak ele alınır. Derlemede yalnızca beş çalışmaya ve toplam 112 kadına ulaşılabilmiştir; bu çalışmaların üçünde toksin tek başına, ikisinde başka yöntemlerle birlikte uygulanmıştır. Ciddi ya da kalıcı yan etki bildirilmemiş, ancak mevcut araştırmaların etkiyi güçlü biçimde kanıtlayamadığı sonucuna varılmıştır.

20 kadının izlendiği ileriye dönük gözlemsel bir çalışmada hekim değerlendirmelerinde anlamlı iyileşme bildirilmiş, ancak hastaların iyileşme ve memnuniyet oranı yüzde 50'yi aşmamıştır; istenmeyen etkiler hafif ve geçici olmuştur. Randomize bir çalışmada ise çapraz bağsız hyalüronik asit ile mezoterapinin birlikte uygulanması botulinum toksinle karşılaştırılmıştır. Birleşik uygulama, tüm kontrollerde çizgi derecesinde daha fazla iyileşme sağlamış; buna karşılık ağrı, kızarıklık, şişlik ve morarma bu grupta daha sık görülmüş ve daha uzun sürmüştür. Bu çalışmada da botulinum toksinin yatay boyun çizgilerindeki etkinliğinin sınırlı olduğu vurgulanır.

Hyalüronik asit dolgularını yatay boyun çizgilerinde inceleyen bir meta-analizde, 11 çalışmada kırışıklık derecesinde ve genel estetik iyileşme ölçeğinde anlamlı düzelme bildirilmiştir; bu analizin kanıt düzeyi IV olarak verilmiştir. Boyun anatomisine ilişkin bir kaynakta ise toksinin, yatay çizgilerin yaşla kötüleşmesini önlemek amacıyla kullanılmasından söz edilir. Kısacası yatay çizgilerde soru deri yaşlanmasıyla ilgili olduğu için farklı yöntemler de gündeme gelir.

İLGİLİBoyun & Dekolte Gençleştirme

KAYNAKPMID 33220046PMID 29922842PMID 34758056PMID 41560960PMID 39346003

Çene hattı ve alt yüz

Platisma yüzün alt bölümüne kadar uzanır ve kasıldığında çene hattının daha az belirgin görünmesine yol açabilir. Bu yüzden çalışmalarda boyun uygulamaları çene hattıyla birlikte ele alınır. Platisma belirginliğine yönelik faz III çalışmalardan birinde çene hattının belirginliği de değerlendirilen sonuçlar arasındadır ve katılımcıların kendi algıladıkları çene hattı belirginliğinde iyileşme bildirilmiştir.

Platisma bantlarına ve çene kenarı boyunca yapılan uygulama “Nefertiti lift” adıyla bilinir. 30 hastanın katıldığı bir klinik çalışmada platisma bantları hem dinlenirken hem kasılırken anlamlı iyileşme göstermiştir. Çene kenarındaki sarkma, dudak kenarları ve boyun hacmi gibi alt yüzün diğer bileşenlerinde ise iyileşme eğilimi görülmüş, ancak fark istatistiksel olarak anlamlı düzeye ulaşmamıştır. Çalışmanın kanıt düzeyi IV olarak verilmiştir.

Alt yüz ve boyunda kaldırma amaçlı kullanımı inceleyen sistematik derlemede, çene kenarı boyunca deri içine ya da deri altına yapılan uygulamanın kaldırma etkisi gösterdiği bildirilmiştir; ancak bu etkinin nesnel olarak ölçülebilmesi için tutarlı ölçütlerin geliştirilmesi gerekir. Alt yüz kaslarına ilişkin bir uzman uzlaşısı da platisma uygulamalarının kullanım alanları arasında bantları, çene hattının yeniden biçimlendirilmesini ve deri dokusunu sayar. Çene hattına yönelik uygulamanın ayrıntılarını Nefertiti botoksu sayfasında bulabilirsiniz.

İLGİLİJawline / Nefertiti Botoksu

KAYNAKPMID 39475141PMID 28654586PMID 42743552PMID 42646760

Bu uygulamanın sınırı

Boyun botoksu kas hareketine yönelik bir uygulamadır; gevşemiş ve sarkmış deriyi yukarı kaldırmaz, deri fazlalığını gidermez, çene altındaki yağı ya da daha derindeki yapıları değiştirmez. Boyun yaşlanması tek bir nedene bağlı olmadığı için tek bir uygulama da tabloyu bütünüyle karşılamaz.

Bu bölgeyi değerlendiren bir derlemeye göre çene altı ve boyundaki yaşlanmayı birkaç etken birlikte oluşturur: platisma gevşemesi, yağın yeniden dağılması, kemiğin yeniden şekillenmesi ve deri kalitesindeki değişim. Boyun yaşlanması için önerilen bir sınıflama da deri, yağ ve kası üç ayrı eksen olarak ele alır: Botulinum toksini kastaki aşırı etkinliğe, kolajen uyarıcıları ise deri gevşekliğine karşılık gelen seçenekler olarak konumlandırır.

Yanıtın kimde daha belirgin olduğu da araştırılmıştır. Deri gevşekliği az olan ve bantları kas hareketiyle belirginleşen kişilerin botulinum toksinden yarar görebileceği belirtilmektedir. 30 hastalık klinik çalışmada da uygulamanın özellikle platisma kası aşırı etkin ve deri esnekliği korunmuş genç hastalarda yararlı olduğu, en çok iyileşmenin başlangıçta bulguları daha hafif olan kişilerde görüldüğü bildirilmiştir.

Belirgin deri gevşekliği ve fazlalığında başka yollar gündeme gelir: Yukarıdaki sınıflama deri gevşekliğini kolajen uyarıcılarla eşleştirir; dokuyu yeniden konumlandırmaya yönelik ip askılama yöntemini Boyun İp Askısı sayfasında bulabilirsiniz; ileri durumlarda cerrahi konuşulur. Boyun germe ameliyatlarını inceleyen geniş bir sistematik derlemede (57 çalışma, 8.648 hasta), derin planda yapılan tekniklerin daha derindeki yapılara ulaştığı, buna karşılık sinir felci oranının klasik boyun germeye göre daha yüksek olduğu ve bu nedenle ayrıntılı bilgilendirme gerektirdiği bildirilmiştir.

İLGİLİBoyun İp Askısı

KAYNAKPMID 41325037PMID 41060405PMID 37169415PMID 28654586PMID 39652837

Boyun anatomisi ve güvenlik

Boyun, yutma ve ses üretiminden sorumlu yapıların hemen komşusudur. Bu yüzden bu bölgedeki botulinum toksin uygulamasında temel güvenlik sorusu, toksinin etkisinin hedef kasın dışına taşıp taşmadığıdır.

Platisma kasının anatomisi ve toksinin özellikleri bilinmeden yapılan uygulamalar yutma güçlüğü, ses değişikliği ve boyun kaslarında güçsüzlük gibi yan etkilere yol açabilir. Bu riski azaltmak için, doz miktarını ve enjeksiyon noktası sayısını en aza indirmeyi amaçlayan, çene kemiğinin dış hatlarına dayalı enjeksiyon noktaları önerilmiştir.

Toksinin yayılmasını inceleyen araştırmalara göre yerel ve uzak komplikasyonların çoğu, toksin etkisinin komşu ve uzak kaslara istenmeyen biçimde yayılmasına bağlanır; enjekte edilen hacim ve seyreltme oranı bu dağılımı etkileyebilir. Alt yüz kaslarına ilişkin uzman uzlaşısı da bu bölgedeki kasların önemli işlevleri olduğu için istenmeyen etki riskinin arttığını belirtir ve işlevsel komplikasyonları azaltmak için standart tekniklere ihtiyaç olduğunu vurgular.

Sinir dağılımı da kişiden kişiye değişir. Bir kadavra çalışmasında, yüz sinirinin boyun dalı ile transvers servikal sinir arasında olguların yüzde 30'unda, boyun dalı ile büyük kulak siniri arasında ise yüzde 20'sinde bağlantı dalı görülmüştür. Araştırmacılar, uygulamada yalnızca boyun dalının kasın geneline dağılımının değil, kasın orta ve alt bölümlerine ulaşan diğer sinirlerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtir.

KAYNAKPMID 36548765PMID 23868503PMID 42646760PMID 36479919

Bilinen riskler

Boyun botoksu, reçeteli bir ilaçla yapılan tıbbi bir işlemdir ve istenmeyen etkileri vardır. Kontrollü çalışmalarda bildirilenlerin çoğu hafif ve geçicidir; ancak boyna özgü olarak yutma güçlüğü, ses değişikliği ve boyun kaslarında güçsüzlük ayrıca bilmeniz gereken risklerdir.

Kontrollü çalışmalardaki bulgular şöyledir: Faz II doz çalışmasında tedaviye bağlı istenmeyen etkilerin çoğu işlemin kendisiyle ilişkili, geçici ve hafif olmuştur; ilaca bağlı en sık istenmeyen etki, yüksek doz grubunda bildirilen boyun kası güçsüzlüğüdür. Faz III çalışmalardan birinde istenmeyen etki sıklığı plaseboyla benzer bulunmuş, yutma güçlüğü ya da kas güçsüzlüğü bildirilmemiştir. Tekrarlanan uygulama çalışmasında ise dört katılımcıda özel dikkat gerektiren altı olay görülmüştür: dört yutma güçlüğü ve iki yüzde kas güçsüzlüğü. Bunların tümü hafif şiddette olmuş, toksinin uzak bölgelere yayıldığına dair bulgu saptanmamış ve neredeyse tümü çalışma sonuna kadar düzelmiştir.

Kontrollü çalışmaların dışında da bildirimler vardır. Platisma bantlarına yapılan uygulamadan sonra yutma güçlüğü gelişen bir hastanın olgu bildirimi yayımlanmıştır. Nadir ve ciddi komplikasyonları inceleyen bir derlemede, botulinum toksinle ilişkili olarak boyun güçsüzlüğü, ses kısıklığı ve yutma güçlüğü sayılır. Ciddi ve uzun dönemli yan etkileri tarayan bir başka derlemede ise yutma güçlüğü, solunum sıkıntısı ve yaygın kas güçsüzlüğü gibi tablolar bildirilmiştir; bunlar tedavi amaçlı kullanımda daha sık olmakla birlikte kozmetik kullanımdan sonra da görülebilmektedir.

Bu oranlar ve olgular başka kişilerde yapılmış çalışmalara aittir; kişisel riskinizi hesaplamak için kullanılamaz. Uygulamadan sonra yutma, konuşma ya da boyun hareketinde bir değişiklik fark ederseniz ne yapmanız gerektiği hekimin kendi protokolüne göre belirlenir ve muayenede size anlatılır. Sinir-kas hastalıkları, gebelik ve emzirme gibi özel durumlar genel botulinum toksin sayfasında ele alınır.

KAYNAKPMID 38640068PMID 39442886PMID 41329600PMID 27637174PMID 25942667PMID 25613637