PRP

PRP nedir?

PRP, İngilizce platelet-rich plasma ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçesi trombositten zengin plazmadır. Kendi kanınızdan hazırlanan ve trombosit yoğunluğu kandakinden yüksek olan bu plazma, tedavi edilecek dokuya uygulanır. Kanınız alınır ve santrifüj cihazında döndürülür; bileşenler yoğunluklarına göre ayrışır ve trombositten zengin tabaka toplanır. Yani uygulanan sıvı bir dolgu maddesi değil, kanınızdan elde edilen bir üründür.

Trombositler, kanın pıhtılaşmasında görev alan hücre parçacıklarıdır ve doku onarımında rol oynayan büyüme faktörleri taşır. Bilimsel derlemelere göre bu faktörler damar oluşumunu ve bağ dokusu yapımını uyarır, plazmadaki diğer bileşenlerle birlikte bir onarım ortamı oluşturur. PRP ortopediden diş hekimliğine, yara bakımından kadın hastalıklarına kadar birçok alanda kullanılır. Dermatolojideki (deri hastalıkları dalındaki) başlıca kullanımları cilt yenileme, iz tedavisi ve saç dökülmesidir.

Uygulama biçimi de tek değildir. PRP cilde ince iğnelerle yapılan çok sayıda küçük enjeksiyonla (mezoterapi tekniği), mikroiğnelemeyle ya da iğnesiz sistemlerle verilebilir. Araştırmalara göre santrifüj protokolü, kullanılan düzeneğin tasarımı ve uygulama tekniği, trombosit yoğunluğunu, güvenliği ve klinik sonucu etkiler. Genital bölgedeki PRP uygulamaları Genital Bölge PRP Uygulamaları sayfasında ele alınır.

İLGİLİMezoterapi ile PRP arasındaki fark

KAYNAKPMID 41226837PMID 42303354

PRP neden standart bir ürün değildir?

PRP adıyla hazırlanan iki ürün, içerik bakımından birbirinden farklı olabilir; bu fark PRP'nin temel sınırlarından biri olarak kabul edilir. Farkın ilk kaynağı hazırlama yöntemidir. PRP; lökosit (akyuvar) içeriğine, fibrin yapısına ve trombosit yoğunluğuna göre sınıflandırılır. Tek devirli santrifüj, çift devirli santrifüj ya da buffy coat adı verilen teknik, son ürünün bileşimini değiştirir; değişen şey trombosit, lökosit, plazma proteinleri ve hücre dışı veziküllerin (hücrelerden salınan küçük keseciklerin) birbirine oranıdır. Sınıflandırma sistemleri bu farkı karşılaştırılabilir biçimde tanımlamak için geliştirilmiştir; bu sistemlerin varlığı da farkın gerçek olduğunu gösterir.

Farkın ikinci kaynağı kişinin kendisidir. Bu konudaki bir derlemeye göre trombosit sayısı tek başına sonucu öngörmez: Kişinin yaşı, metabolik durumu ve oksidatif stres düzeyi trombositlerin işlevini; santrifüj ayarları, sıcaklık kontrolü ve etkinleştirme (aktivasyon) yöntemi ise büyüme faktörlerinin korunup korunmadığını belirler. Yani aynı hacimdeki iki PRP, biyolojik açıdan aynı içeriği taşımayabilir.

Saç dökülmesinde PRP'nin güvenilirliğini destekleyen kanıt belirsizdir ve bu konuda çelişkili sonuçlar bildirilmiştir. Sonuç, kullanılan düzeneğin tasarımına ve uygulama tekniğine göre de değişebilir. Bu yüzden çalışmalarda bildirilen sonuçları bir vaat olarak değil, belirli protokollerle elde edilmiş gözlemler olarak okumak gerekir. Uygulamadan önce PRP'nin hangi yöntemle hazırlanacağını sormanız yerinde olur.

KAYNAKPMID 41226837PMID 41752828PMID 34897939PMID 42303354

Yüz cildinde PRP

Yüz cildinde PRP ile ilgili veriler bir yön gösteriyor, ancak kesin değil. Katılımcıların gruplara rastgele ayrıldığı dokuz randomize çalışmayı ve 358 hastayı birleştiren bir meta-analizde, PRP grubunda hem hasta memnuniyeti hem de objektif değerlendirme kontrol grubuna göre anlamlı ölçüde daha iyi bulunmuş; yan etki sıklığında ise iki grup arasında anlamlı fark görülmemiş.

İyileşmenin boyutu ayrı bir soru. Sekizi randomize olmak üzere 24 çalışmayı ve 480 hastayı kapsayan bir sistematik derlemede, tek başına enjeksiyonla uygulanan PRP'nin cilt görünümünde, dokusunda ve çizgilerde en azından geçici ve ılımlı bir iyileşme sağladığı bildirilmiş. İyileşme derecesi çoğunlukla yüzde ellinin altında kalmış, en ikna edici kanıt cilt dokusu için bulunmuş. Etkinin ne kadar sürdüğü ise bilinmiyor.

PRP ve trombositten zengin fibrin üzerine yapılmış 20 makaleyi inceleyen bir derlemede en güçlü kanıt cilt kalınlığı ve esneklik için, en zayıf kanıt ise cilt nemi için bulunmuş. Yüzün bir yanına PRP, diğer yanına serum fizyolojik enjekte edilen ve 19 katılımcının verisinin analiz edildiği randomize bir çalışmada, hangi tarafa ne uygulandığını bilmeyen dermatologlar iki taraf arasında anlamlı fark bulmamış; katılımcılar ise PRP tarafında doku ve çizgilerde daha fazla iyileşme bildirmiş.

Bu alandaki sistematik derlemeleri toplu olarak değerlendiren bir çalışmaya göre, 13 derlemenin dayandığı 28 asıl çalışmanın 18'inde kontrol grubu yok ve 13 derlemenin 12'sine duyulan güven düşük ya da çok düşük düzeyde. Varılan sonuç şu: Yüz gençleştirmesinde PRP hakkında kesin bir yargıya varmak için eldeki kanıt yetersiz.

İLGİLİCilt Gençleştirme

KAYNAKPMID 41694325PMID 31628542PMID 40167104PMID 30419125PMID 38557322

Göz çevresinde PRP

Göz çevresi, PRP'nin ciltte sık araştırıldığı bölgelerden biridir; sonuçlar ise hangi bulguya bakıldığına göre değişir. İnce çizgiler, renk koyulaşması (periorbital hiperpigmentasyon) ve güneşe bağlı cilt yaşlanması ayrı ayrı değerlendirilir. Toplam 19 çalışmayı ve 455 hastayı kapsayan bir sistematik derleme ve meta-analizde, üç randomize çalışmanın verileri birleştirildiğinde PRP uygulananlarda memnuniyetin kontrol gruplarına göre daha yüksek olduğu görülmüş.

Bu meta-analizdeki karşılaştırmalar tek tip değildir: PRP; serum fizyolojik, trombositten fakir plazma ve mezoterapiyle karşılaştırılmış, lazer tedavisine eklendiği durumlarda ise yalnız lazerle kıyaslanmıştır. Araştırmacılar; uzun süre takip edilen, yanlılık riski düşük, sanayi desteği ya da çıkar çatışması bulunmayan randomize çalışmalara ihtiyaç olduğunu ve tedavi edilen renk koyulaşmasının nedeninin ayrıca tanımlanması gerektiğini belirtiyor.

PRP ile trombositten zengin fibrini birlikte ele alan, 26 çalışmalık daha güncel bir sistematik derlemede bu uygulamaların göz çevresindeki renk koyulaşmasında yalnızca orta düzeyde etkili olduğu, çizgi ve cilt dokusundaki objektif iyileşmenin ise çelişkili bulunduğu bildirilmiş; hazırlama yöntemlerindeki değişkenliğin net sonuç çıkarmayı sınırladığı da vurgulanmış. On katılımcının yer aldığı, yüzün iki yarısının karşılaştırıldığı çift kör bir çalışmada (katılımcıların da değerlendirenlerin de hangi tarafa ne uygulandığını bilmediği), PRP ile trombositten fakir plazma göz çevresi çizgilerinde benzer iyileşme göstermiş; burun-dudak kıvrımında ise iki uygulamada da iyileşme görülmemiş.

Bu çalışmalar çizgi, renk ve cilt kalitesini ölçer; göz altındaki çukurluğu ya da hacim kaybını değil. Göz altı çukurluğu ayrı bir konudur; sizde hangisinin söz konusu olduğu muayenede ayırt edilir.

İLGİLİGöz Altı Işık Dolgusu

KAYNAKPMID 33433716PMID 42392651PMID 38253883

Akne izlerinde PRP

Akne izlerinde PRP çoğunlukla tek başına değil, başka bir yönteme eklenerek araştırılmıştır ve kanıtın kesinliği düşüktür. On beş sistematik derlemeyi bir arada değerlendiren bir çalışmaya göre bu alandaki veriler 34 asıl çalışmaya dayanıyor: Bunların 10'u paralel kollu randomize çalışma, 21'i yüzün iki yarısının karşılaştırıldığı çalışma, 3'ü kontrol grubu olmayan çalışmadır. Bu çalışmaların çoğunda PRP mikroiğneleme ya da lazerle birlikte uygulanmış ve PRP eklenmeyen aynı tedaviyle karşılaştırılmış.

Bu çalışmalarda PRP eklenen gruplarda klinik iyileşme ve hasta memnuniyeti daha yüksek, kabuklanma ve kızarıklık süresi daha kısa bulunmuş. Buna karşın derlemelerin çoğu yöntem açısından düşük nitelikli değerlendirilmiş ve sonuçlara ilişkin kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşük olarak derecelendirilmiş. Araştırmacılara göre bu kanıt, PRP'nin mikroiğneleme ya da lazerle birlikte kullanımı hakkında net bir klinik karar vermeye yetmiyor.

Bunun sizin için pratik bir karşılığı var: Bu sonuçlar çoğunlukla PRP'nin başka bir yönteme eklendiği çalışmalardan gelir ve tek başına yapılan bir PRP uygulamasına kendiliğinden genellenemez. İzin türü, derinliği ve hangi yaklaşımın anlamlı olabileceği muayenede değerlendirilir; aktif akne ise ayrı bir konudur.

İLGİLİAkne & Akne İzi Mezoterapisi

KAYNAKPMID 37677095

Saç dökülmesinde PRP

Saç dökülmesinde PRP en çok androgenetik alopeside, yani erkek ve kadın tipi saç dökülmesinde araştırılmıştır. Randomize çalışmalar ve meta-analizler saç yoğunluğunda artış bildirir; tel kalınlığında ise anlamlı bir değişiklik göstermez. Saç dökülmesinin başka nedenleri de olduğu için PRP'nin gündeme gelip gelmeyeceği, dökülmenin nedeni belirlendikten sonra konuşulur.

Farklı saç dökülmesi tiplerinde yapılmış kırk üç randomize çalışmayı ve 1.877 katılımcıyı bir araya getiren bir sistematik derleme ve meta-analizde, etkinleştirilmiş PRP'nin plaseboya (etkisiz karşılaştırma uygulamasına) göre saç yoğunluğunu artırdığı ve nüksü, yani dökülmenin yeniden başlamasını azalttığı bildirilmiş; etkinleştirilmemiş PRP'de ise istenmeyen etkiler daha sık görülmüş. PRP'nin saç teli kalınlığını ise anlamlı ölçüde etkilemediği bulunmuş. Kanıt orta düzeyde değerlendirilmiş ve standartlaştırılmış, yüksek nitelikli çalışmalara ihtiyaç olduğu vurgulanmış.

Yalnızca androgenetik alopesiyi inceleyen, dokuz randomize çalışmayı ve 238 hastayı kapsayan daha küçük bir meta-analizde, saç yoğunluğunun üçüncü ve altıncı aylarda plaseboya göre arttığı; saç sayısı ve tel çapında ise plaseboya göre anlamlı fark olmadığı bildirilmiş. Kadın tipi saç dökülmesine odaklanan, yedi makaleyi kapsayan bir meta-analizde de terminal (kalın ve pigmentli) kıl yoğunluğunda artış görülmüş, tel kalınlığında anlamlı artış görülmemiş. Araştırmacılar, bu bulguların daha geniş hasta gruplarında tekrarlanana kadar dikkatle yorumlanmasını öneriyor.

PRP'yi saçlı deriye sürülen (topikal) minoksidille karşılaştıran, dokuz randomize çalışmayı ve 451 katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde; saç yoğunluğu, terminal kıl sayısı ve orta-yüksek düzeyde saçın yeniden çıkması gibi temel sonuçlarda PRP'nin açık bir üstünlüğü gösterilmemiş, hasta memnuniyeti ise PRP grubunda daha yüksek bulunmuş. Androgenetik alopeside PRP'yi inceleyen derlemelere göre santrifüj, etkinleştirme ve uygulama protokollerindeki farklılıklar tutarsız sonuçlara yol açıyor. Rejeneratif (doku yenilemeye yönelik) yöntemleri inceleyen bir derlemede de hücresel bileşimin tutarsız raporlandığı, takip sürelerinin kısa olduğu ve protokolleri karşılaştıran veri bulunmadığı belirtiliyor.

İLGİLİSaç dökülmesi neden olur?

KAYNAKPMID 40944844PMID 37533146PMID 36264022PMID 41219547PMID 41877369PMID 41562895

PRP neyi yapamaz?

PRP bir dolgu maddesi ya da germe yöntemi değildir: Hacim kaybını yerine koymaz, sarkan dokuyu yukarı kaldırmaz. Çalışmalarda incelenen sonuçlar cilt dokusu, ince çizgiler, renk, kalınlık ve esneklik gibi cilt kalitesine ilişkin başlıklardır; yüzün iki yarısının karşılaştırıldığı randomize bir çalışmada burun-dudak kıvrımında iyileşme görülmemiştir.

Ciltte bildirilen iyileşme çoğunlukla ılımlıdır ve etkinin ne kadar sürdüğü bilinmiyor. Sistematik derlemeleri toplu olarak değerlendiren çalışmaya göre, yüz gençleştirmesinde kesin bir yargıya varmak için kanıt yetersiz. Bu, PRP'nin işe yaramadığı anlamına gelmez; bugünkü verilerin belirli bir sonucu kesin olarak beklemeye yetmediği anlamına gelir.

Saç dökülmesinde çalışmalar saç yoğunluğunda artış bildirir, ancak tel kalınlığında anlamlı bir değişiklik göstermez. PRP'yi minoksidille karşılaştıran meta-analizde de temel sonuçlarda açık bir üstünlük gösterilmemiştir. Yani eldeki veriler PRP'yi yerleşik saç dökülmesi tedavilerinin yerini alan bir seçenek olarak göstermez; PRP, kanıtı hâlâ gelişmekte olan yöntemlerden biri olarak kabul edilir.

Bu alanın ticari bir boyutu da var. Androgenetik alopeside rejeneratif yöntemleri inceleyen derlemeye göre yaygın ticarileşme, yüksek nitelikli kanıt eksikliği ve değişen yasal düzenlemeler, bu alanda doğru yolu bulmayı hekimler için bile zorlaştırıyor. Bir uygulamanın yaygın olması, kanıtının güçlü olduğu anlamına gelmez.

İLGİLİHacim kaybı mı, sarkma mı?

KAYNAKPMID 40167104PMID 38253883PMID 31628542PMID 38557322PMID 40944844PMID 41219547PMID 41562895

Bilinen riskler

Çalışmalarda bildirilen yan etkiler çoğunlukla uygulama yerinde kızarıklık, şişlik, morarma ve ağrı gibi hafif ve geçici etkilerdir. Yüzün bir yanına PRP, diğer yanına serum fizyolojik enjekte edilen randomize çalışmada kızarıklık, şişlik ve morarma sık bildirilmiş; araştırmacılar bunların PRP'nin kendisiyle ilişkili olmadığını belirtmiş. On ikinci ayda hiçbir katılımcı yan etki bildirmemiş.

Yüz gençleştirmesinde yalnızca PRP'nin kullanıldığı çalışmaları inceleyen bir sistematik derlemede de yan etkiler seyrek bulunmuş: Enjeksiyona bağlı morarma ve ödem (şişlik), zaman zaman da uygulama yerinde küçük kabarıklık, pullanma ve kuruluk görülmüş. Saç dökülmesinde bildirilen yan etkiler de hafif ve geçici olarak tanımlanıyor; uygulama yerinde ağrı ya da kızarıklık bunlara örnektir.

Hazırlama biçimi güvenliği de etkiler: Saç dökülmesindeki büyük meta-analizde etkinleştirilmemiş PRP ile istenmeyen etkiler daha sık görülmüş. Cilt yaşlanmasıyla ilgili meta-analizde ise yan etki sıklığı bakımından PRP ile kontrol grubu arasında anlamlı fark bulunmamış.

Bu bilgiler çalışmalardan gelir, bu kliniğe ait değildir ve size özel bir risk değerlendirmesinin yerini tutmaz. Sizde hangi riskin öne çıktığı, kullandığınız ilaçlar ve sağlık durumunuzla birlikte muayenede değerlendirilir. İşlemden önce kullandığınız kan sulandırıcı, antiagregan (trombositlerin kümelenmesini önleyen) ilaçlar ve kanamayı etkileyebilecek takviyeler sorulur; reçeteli ilaçlar hastanın kendi kararıyla kesilmez, gerekirse ilgili hekimin görüşü alınarak işlem planlanır veya ertelenir.

İLGİLİUygulama sonrası ne beklenir?

KAYNAKPMID 30419125PMID 40118148PMID 41877369PMID 40944844PMID 41694325

Seyrek ama ciddi riskler: damar tıkanıklığı ve enfeksiyon

Kendi kanınızdan hazırlandığı için PRP'nin zararsız olduğu sık düşünülür; bilimsel veriler bunu doğrulamıyor. PRP ile ilişkili istenmeyen olayları inceleyen bir derlemede işlem sonrası enfeksiyon, körlük, iltihaplanma, alerjik reaksiyon ve nodül (küçük sertlik) gelişimi sayılıyor; en sık bildirilen olay enfeksiyondur. PRP ilaçlar gibi sterilize edilemez; bu yüzden kan alımından uygulamaya kadar her adımda mikrop bulaşmasının önlenmesi önemlidir. Bu bildirimlerin çoğu tek tek hastalara ait olgu sunumlarıdır ve neden-sonuç ilişkisini ortaya koymak için daha nitelikli veriye ihtiyaç vardır.

Yüze yapılan PRP enjeksiyonlarından sonra görme kaybı da bildirilmiştir. Bir hastada kaş arasındaki çizgilere yapılan PRP enjeksiyonunun ardından, göz atardamarının tıkanmasına bağlı olarak bir gözde görme kaybı gelişmiş; görüntülemede gözü hareket ettiren kaslarda iskemi (kansızlık), görme sinirinde ve beynin bazı bölgelerinde enfarkt (kan akışının kesilmesine bağlı doku hasarı) saptanmış. Başka bir yayında, hekim olmayan güzellik uygulayıcılarının yaptığı PRP enjeksiyonlarının ardından dört hastada göz atardamarının tıkanmasına bağlı kalıcı körlük geliştiği anlatılıyor; enjeksiyon üç hastada kaş arasına, birinde burun-dudak kıvrımına yapılmış.

Bu bildirimler seyrektir ve ne sıklıkta görüldükleri hakkında bilgi vermez; ancak yüzdeki damar yapısının yalnızca dolgu maddeleri için değil, enjekte edilen her sıvı için önemli olduğunu gösterir.

Kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar ayrı bir konudur. ABD'de yürütülen bir halk sağlığı soruşturmasında, ruhsatsız bir güzellik işletmesinde (spa) PRP ile mikroiğneleme yüz uygulaması yaptıran dört eski müşteride ve bir müşterinin cinsel partnerinde HIV enfeksiyonu saptanmış; virüs örnekleri birbirine çok benzer bulunmuş. Soruşturmada işletmenin önerilen enfeksiyon kontrol yöntemlerine uymadığı ve müşteri kaydı tutmadığı ortaya çıkmış.

KAYNAKPMID 39100535PMID 27015236PMID 33335344PMID 38662678

Hangi durumlarda dikkat gerekir?

Dermatolojide PRP için, bu alana özgü ve geniş kabul görmüş bir kontrendikasyon (uygulamanın yapılmaması gereken durum) uzlaşısına bilimsel yayınlarda rastlanmıyor; bu konudaki en ayrıntılı çalışma kas-iskelet sistemi enjeksiyonları için hazırlanmıştır. Uluslararası bir PRP araştırma grubunun resmî bir uzlaşı yöntemiyle hazırladığı bu metne göre PRP bazı hastalıklar için bir taşıyıcı olabilir ve bileşimi kişinin hastalık durumuna göre değişebilir. Bu açıdan öne çıkan eşlik eden durumlar enfeksiyon, kanser ve kan hastalıklarıdır.

Uzlaşı metni dört genel ilke ve 23 öneriden oluşur. Önerilerin 10'u enfeksiyon hastalıklarıyla (viral ve bakteriyel enfeksiyonlar, diyaliz, bağışıklığı baskılayan ilaçlar ve diş tedavisi gibi), 5'i kanserle (bölgesel tümör; iyileşmiş, etkin ya da gerilemiş kanser gibi), 8'i kan hastalıklarıyla (kan hücrelerinde azalma gibi) ilgilidir. Yazarlar, bu konudaki veriler az olduğu için önerilerin büyük ölçüde uzman görüşüne dayandığını açıkça belirtir.

Bu metin yüz ya da saçlı deri uygulamaları için yazılmamıştır; bu yüzden içindeki başlıkları sizin için bir uygunluk listesi gibi okumak doğru olmaz. Verdiği asıl mesaj şudur: PRP kendi kanınızdan hazırlansa bile genel sağlık durumunuz ve kullandığınız ilaçlar değerlendirmenin bir parçasıdır. Kronik bir hastalığınız, bir kan hastalığınız ya da düzenli kullandığınız ilaçlar varsa bunları muayenede mutlaka söyleyin; uygulamanın hangi durumda ertelenmesi ya da hiç yapılmaması gerektiğine hekim değerlendirmesiyle karar verilir.

KAYNAKPMID 40260684