PRP

Çfarë është PRP?

PRP është shkurtimi i shprehjes angleze platelet-rich plasma; në shqip: plazmë e pasur me trombocite. Kjo plazmë përgatitet nga gjaku juaj, ka përqendrim më të lartë trombocitesh se gjaku dhe aplikohet në indin që do të trajtohet. Ju merret gjak, i cili rrotullohet në një aparat centrifuge; përbërësit ndahen sipas dendësisë dhe mblidhet shtresa e pasur me trombocite. Pra, lëngu që aplikohet nuk është filler (mbushës), por një produkt i marrë nga gjaku juaj.

Trombocitet janë pjesëza qelizore që marrin pjesë në mpiksjen e gjakut dhe mbartin faktorë rritjeje që luajnë rol në riparimin e indeve. Sipas artikujve rishikues shkencorë, këta faktorë nxisin formimin e enëve të gjakut dhe prodhimin e indit lidhor, dhe bashkë me përbërës të tjerë të plazmës krijojnë një mjedis riparimi. PRP përdoret në shumë fusha, nga ortopedia te stomatologjia dhe nga kujdesi për plagët te gjinekologjia. Në dermatologji (dega e mjekësisë që merret me sëmundjet e lëkurës), përdorimet kryesore janë rinovimi i lëkurës, trajtimi i mbresave dhe rënia e flokëve.

As mënyra e aplikimit nuk është vetëm një. PRP mund të jepet në lëkurë me shumë injeksione të vogla me gjilpëra të holla (teknika e mezoterapisë), me microneedling (mikrogjilpërim) ose me sisteme pa gjilpërë. Sipas studimeve, protokolli i centrifugimit, dizajni i pajisjes së përdorur dhe teknika e aplikimit ndikojnë në përqendrimin e trombociteve, në sigurinë dhe në rezultatin klinik. Përdorimi i PRP në zonën gjenitale shpjegohet në faqen Trajtimet me PRP në zonën gjenitale.

TË LIDHURAMezoterapia dhe PRP: cili është ndryshimi?

BURIMIPMID 41226837PMID 42303354

Pse PRP nuk është produkt standard?

Dy produkte të përgatitura me emrin PRP mund të ndryshojnë nga njëri-tjetri në përbërje; ky ndryshim konsiderohet një nga kufizimet themelore të PRP. Burimi i parë i ndryshimit është metoda e përgatitjes. PRP klasifikohet sipas përmbajtjes së leukociteve (rruazave të bardha të gjakut), strukturës së fibrinës dhe përqendrimit të trombociteve. Centrifugimi i njëfishtë, centrifugimi i dyfishtë ose teknika e quajtur buffy coat e ndryshojnë përbërjen e produktit përfundimtar: ndryshon raporti mes trombociteve, leukociteve, proteinave të plazmës dhe vezikulave jashtëqelizore (fshikëza të vogla që lirohen nga qelizat). Sistemet e klasifikimit janë krijuar për ta përshkruar këtë ndryshim në mënyrë të krahasueshme; vetë ekzistenca e tyre tregon se ndryshimi është real.

Burimi i dytë i ndryshimit është vetë personi. Sipas një artikulli rishikues për këtë temë, numri i trombociteve vetëm nuk e parashikon rezultatin: mosha e personit, gjendja metabolike dhe niveli i stresit oksidativ ndikojnë në funksionin e trombociteve, ndërsa parametrat e centrifugimit, kontrolli i temperaturës dhe metoda e aktivizimit përcaktojnë nëse faktorët e rritjes ruhen apo jo. Pra, dy përgatitje PRP me të njëjtin vëllim mund të mos kenë të njëjtën përmbajtje biologjike.

Provat që mbështesin besueshmërinë e PRP për rënien e flokëve janë të paqarta dhe për këtë temë janë raportuar rezultate kontradiktore. Rezultati mund të ndryshojë edhe sipas dizajnit të pajisjes së përdorur dhe teknikës së aplikimit. Prandaj rezultatet e raportuara në studime duhen lexuar jo si premtim, por si vëzhgime të marra me protokolle të caktuara. Para trajtimit është mirë të pyesni me cilën metodë do të përgatitet PRP.

BURIMIPMID 41226837PMID 41752828PMID 34897939PMID 42303354

PRP për lëkurën e fytyrës

Të dhënat për PRP në lëkurën e fytyrës tregojnë një drejtim, por nuk janë përfundimtare. Në një meta-analizë me 358 pacientë nga nëntë studime të randomizuara (pjesëmarrësit ishin ndarë rastësisht në grupe), si kënaqësia e pacientëve ashtu edhe vlerësimi objektiv ishin më të mira në grupin me PRP sesa në grupin e kontrollit, me ndryshim me rëndësi statistikore. Në shpeshtësinë e efekteve anësore nuk u gjet ndryshim me rëndësi statistikore mes dy grupeve.

Madhësia e përmirësimit është një pyetje më vete. Në një rishikim sistematik me 24 studime, nga të cilat tetë të randomizuara, dhe 480 pacientë, u raportua se PRP e aplikuar me injeksion, pa trajtim tjetër shoqërues, dha të paktën një përmirësim të përkohshëm dhe të moderuar në pamjen e lëkurës, në teksturën e saj dhe në rrudha. Shkalla e përmirësimit në shumicën e rasteve mbeti nën 50%, dhe provat më bindëse u gjetën për teksturën e lëkurës. Nuk dihet sa zgjat efekti.

Në një artikull rishikues që shqyrtoi 20 artikuj për PRP dhe fibrinën e pasur me trombocite, provat më të forta u gjetën për trashësinë dhe elasticitetin e lëkurës, ndërsa më të dobëtat për hidratimin e lëkurës. Në një studim të randomizuar me të dhëna të analizuara nga 19 pjesëmarrës, ku në njërën anë të fytyrës u injektua PRP dhe në anën tjetër solucion fiziologjik, dermatologët që nuk e dinin se çfarë ishte aplikuar në secilën anë nuk gjetën ndryshim me rëndësi statistikore mes dy anëve; ndërsa pjesëmarrësit raportuan përmirësim më të madh të teksturës dhe të rrudhave në anën me PRP.

Sipas një rishikimi të rishikimeve sistematike (umbrella review) në këtë fushë, 18 nga 28 studimet origjinale ku mbështeten 13 rishikimet nuk kanë grup kontrolli, dhe besimi te 12 nga 13 rishikimet është i ulët ose shumë i ulët. Përfundimi është ky: provat ekzistuese nuk mjaftojnë për një gjykim të prerë për PRP në përtëritjen e fytyrës.

TË LIDHURAPërtëritja e lëkurës

BURIMIPMID 41694325PMID 31628542PMID 40167104PMID 30419125PMID 38557322

PRP rreth syve

Zona rreth syve është një nga pjesët e lëkurës ku PRP është studiuar shpesh; rezultatet ndryshojnë sipas gjetjes që shqyrtohet. Rrudhat e imëta, errësimi i ngjyrës (hiperpigmentim periorbital) dhe plakja e lëkurës nga dielli vlerësohen veçmas. Në një rishikim sistematik dhe meta-analizë me gjithsej 19 studime dhe 455 pacientë, kur u bashkuan të dhënat e tre studimeve të randomizuara, kënaqësia te personat që morën PRP ishte më e lartë se në grupet e kontrollit.

Krahasimet në këtë meta-analizë nuk janë të një lloji: PRP është krahasuar me solucion fiziologjik, me plazmë të varfër me trombocite dhe me mezoterapi, ndërsa kur iu shtua trajtimit me lazer, u krahasua me trajtimin vetëm me lazer. Studiuesit theksojnë se nevojiten studime të randomizuara me ndjekje të gjatë, me rrezik të ulët njëanshmërie, pa financim nga industria dhe pa konflikt interesi, si dhe që shkaku i errësimit të trajtuar të përcaktohet veçmas.

Në një rishikim sistematik më të ri me 26 studime, që shqyrtoi së bashku PRP dhe fibrinën e pasur me trombocite, u raportua se këto trajtime ishin vetëm mesatarisht efektive për errësimin rreth syve, ndërsa për përmirësimin objektiv të rrudhave dhe të teksturës së lëkurës rezultatet ishin kontradiktore; u theksua gjithashtu se ndryshueshmëria e metodave të përgatitjes e kufizon nxjerrjen e përfundimeve të qarta. Në një studim dyfish të verbër me dhjetë pjesëmarrës, ku u krahasuan dy gjysmat e fytyrës (as pjesëmarrësit, as vlerësuesit nuk e dinin se çfarë ishte aplikuar në secilën anë), PRP dhe plazma e varfër me trombocite dhanë përmirësim të ngjashëm të rrudhave rreth syve; në rrudhën nazolabiale (vija e buzëqeshjes) nuk u pa përmirësim me asnjërin trajtim.

Këto studime matin rrudhat, ngjyrën dhe cilësinë e lëkurës, jo gropat nën sy apo humbjen e vëllimit. Gropat nën sy janë temë më vete; cila prej tyre vlen për ju, përcaktohet gjatë konsultës.

TË LIDHURAFiller nën sy

BURIMIPMID 33433716PMID 42392651PMID 38253883

PRP për mbresat e aknes

Për mbresat e aknes, PRP është studiuar kryesisht jo e vetme, por si shtesë e një metode tjetër, dhe siguria e provave është e ulët. Sipas një studimi që vlerësoi së bashku 15 rishikime sistematike, të dhënat në këtë fushë mbështeten në 34 studime origjinale: 10 prej tyre janë studime të randomizuara me krahë paralelë, 21 janë studime ku krahasohen dy gjysmat e fytyrës (“split-face”) dhe 3 janë studime pa grup kontrolli. Në shumicën e këtyre studimeve, PRP u aplikua së bashku me microneedling ose lazer dhe u krahasua me të njëjtin trajtim pa PRP.

Në këto studime, në grupet ku u shtua PRP, përmirësimi klinik dhe kënaqësia e pacientëve ishin më të larta, ndërsa kohëzgjatja e kores dhe e skuqjes ishte më e shkurtër. Megjithatë, shumica e rishikimeve u vlerësuan me cilësi të ulët metodologjike, dhe siguria e provave për rezultatet u vlerësua e ulët ose shumë e ulët. Sipas studiuesve, këto prova nuk mjaftojnë për një vendim klinik të qartë për përdorimin e PRP së bashku me microneedling ose lazer.

Kjo ka një kuptim praktik për ju: këto rezultate vijnë kryesisht nga studime ku PRP iu shtua një metode tjetër dhe nuk mund të përgjithësohen automatikisht te një trajtim vetëm me PRP. Lloji dhe thellësia e mbresës, si dhe cila qasje mund të ketë kuptim, vlerësohen gjatë konsultës; aknet aktive janë temë më vete.

TË LIDHURAMezoterapia për aknet dhe shenjat e akneve

BURIMIPMID 37677095

PRP për rënien e flokëve

Për rënien e flokëve, PRP është studiuar më së shumti në alopecinë androgjenetike, pra në rënien e flokëve sipas modelit mashkullor ose femëror. Studimet e randomizuara dhe meta-analizat raportojnë rritje të dendësisë së flokëve, por nuk tregojnë ndryshim me rëndësi statistikore në trashësinë e fijes së flokut. Meqë rënia e flokëve ka edhe shkaqe të tjera, nëse PRP vjen në konsideratë diskutohet pasi të përcaktohet shkaku i rënies.

Në një rishikim sistematik dhe meta-analizë që bashkoi 43 studime të randomizuara dhe 1 877 pjesëmarrës me lloje të ndryshme të rënies së flokëve, u raportua se PRP e aktivizuar, krahasuar me placebo (trajtim krahasues pa efekt), rriti dendësinë e flokëve dhe uli recidivën, pra rifillimin e rënies; ndërsa me PRP të paaktivizuar efektet e padëshiruara u panë më shpesh. U gjet se PRP nuk ndikoi me rëndësi statistikore në trashësinë e fijes së flokut. Provat u vlerësuan të nivelit mesatar dhe u theksua se nevojiten studime të standardizuara dhe me cilësi të lartë.

Në një meta-analizë më të vogël, që shqyrtoi vetëm alopecinë androgjenetike dhe përfshiu nëntë studime të randomizuara dhe 238 pacientë, u raportua se dendësia e flokëve u rrit në muajin e tretë dhe të gjashtë krahasuar me placebo, ndërsa në numrin e flokëve dhe në diametrin e fijes nuk pati ndryshim me rëndësi statistikore krahasuar me placebo. Edhe në një meta-analizë me shtatë artikuj, të përqendruar te rënia e flokëve sipas modelit femëror, u pa rritje e dendësisë së flokëve terminale (të trasha dhe me pigment), por jo rritje me rëndësi statistikore e trashësisë së fijes. Studiuesit rekomandojnë që këto gjetje të interpretohen me kujdes derisa të përsëriten në grupe më të mëdha pacientësh.

Në një meta-analizë me nëntë studime të randomizuara dhe 451 pjesëmarrës, që e krahasoi PRP me minoksidil që lyhet në lëkurën e kokës (topikal), PRP nuk tregoi epërsi të qartë në rezultatet kryesore, si dendësia e flokëve, numri i flokëve terminale dhe rritja e sërishme e flokëve në shkallë mesatare deri të lartë; ndërsa kënaqësia e pacientëve ishte më e lartë në grupin me PRP. Sipas rishikimeve për PRP në alopecinë androgjenetike, ndryshimet në protokollet e centrifugimit, të aktivizimit dhe të aplikimit çojnë në rezultate jokonsistente. Edhe një artikull rishikues për metodat rigjeneruese (që synojnë rinovimin e indeve) thekson se përbërja qelizore raportohet në mënyrë jokonsistente, se periudhat e ndjekjes janë të shkurtra dhe se nuk ka të dhëna që krahasojnë protokollet.

TË LIDHURAÇfarë e shkakton rënien e flokëve?

BURIMIPMID 40944844PMID 37533146PMID 36264022PMID 41219547PMID 41877369PMID 41562895

Çfarë nuk mund të bëjë PRP?

PRP nuk është filler dhe as metodë ngritjeje: nuk e zëvendëson vëllimin e humbur dhe nuk i ngre lart indet e varura. Rezultatet e shqyrtuara në studime kanë të bëjnë me cilësinë e lëkurës, si tekstura, rrudhat e imëta, ngjyra, trashësia dhe elasticiteti; në një studim të randomizuar ku u krahasuan dy gjysmat e fytyrës, nuk u pa përmirësim në rrudhën nazolabiale.

Përmirësimi i raportuar në lëkurë është zakonisht i moderuar dhe nuk dihet sa zgjat efekti. Sipas studimit që vlerësoi së bashku rishikimet sistematike, provat nuk mjaftojnë për një gjykim të prerë për përtëritjen e fytyrës. Kjo nuk do të thotë se PRP nuk funksionon; do të thotë se të dhënat e sotme nuk mjaftojnë për të pritur me siguri një rezultat të caktuar.

Për rënien e flokëve, studimet raportojnë rritje të dendësisë së flokëve, por nuk tregojnë ndryshim me rëndësi statistikore në trashësinë e fijes. Edhe në meta-analizën që e krahasoi PRP me minoksidil nuk u tregua epërsi e qartë në rezultatet kryesore. Pra, të dhënat ekzistuese nuk e paraqesin PRP si mundësi që zëvendëson trajtimet e konsoliduara të rënies së flokëve; PRP konsiderohet një nga metodat për të cilat provat janë ende në zhvillim.

Kjo fushë ka edhe një anë tregtare. Sipas artikullit rishikues për metodat rigjeneruese në alopecinë androgjenetike, komercializimi i gjerë, mungesa e provave me cilësi të lartë dhe rregullat ligjore që ndryshojnë e bëjnë të vështirë gjetjen e rrugës së duhur në këtë fushë, madje edhe për mjekët. Fakti që një trajtim është i përhapur nuk do të thotë se provat për të janë të forta.

TË LIDHURAHumbje vëllimi apo varje e lëkurës?

BURIMIPMID 40167104PMID 38253883PMID 31628542PMID 38557322PMID 40944844PMID 41219547PMID 41562895

Rreziqet e njohura

Efektet anësore të raportuara në studime janë kryesisht të lehta dhe të përkohshme, si skuqja, ënjtja, mavijosja dhe dhimbja në vendin e trajtimit. Në studimin e randomizuar ku në njërën anë të fytyrës u injektua PRP dhe në tjetrën solucion fiziologjik, skuqja, ënjtja dhe mavijosja u raportuan shpesh; studiuesit theksuan se këto nuk lidheshin me vetë PRP. Në muajin e dymbëdhjetë asnjë pjesëmarrës nuk raportoi efekte anësore.

Edhe në një rishikim sistematik që shqyrtoi studimet ku për përtëritjen e fytyrës u përdor vetëm PRP, efektet anësore ishin të rralla: u panë mavijosje dhe edemë (ënjtje) nga injeksioni, e herë pas here gunga të vogla, zhvoshkje dhe thatësi në vendin e trajtimit. Edhe efektet anësore të raportuara për rënien e flokëve përshkruhen si të lehta dhe të përkohshme; shembuj janë dhimbja ose skuqja në vendin e trajtimit.

Mënyra e përgatitjes ndikon edhe në siguri: në meta-analizën e madhe për rënien e flokëve, efektet e padëshiruara u panë më shpesh me PRP të paaktivizuar. Ndërsa në meta-analizën për plakjen e lëkurës nuk u gjet ndryshim me rëndësi statistikore në shpeshtësinë e efekteve anësore mes PRP dhe grupit të kontrollit.

Këto të dhëna vijnë nga studimet, nuk janë të kësaj klinike dhe nuk zëvendësojnë një vlerësim individual të rrezikut për ju. Gjatë konsultës vlerësohet se cilat rreziqe janë më të rëndësishme për ju, duke marrë parasysh barnat që merrni dhe gjendjen tuaj shëndetësore. Para procedurës ju pyesin nëse merrni barna që hollojnë gjakun, barna kundër trombociteve (që pengojnë grumbullimin e trombociteve) ose suplemente që mund të ndikojnë në gjakderdhje. Mos i ndërprisni vetë barnat me recetë. Kur është e nevojshme, procedura planifikohet ose shtyhet pasi merret mendimi i mjekut përkatës.

TË LIDHURAÇfarë të prisni pas një trajtimi

BURIMIPMID 30419125PMID 40118148PMID 41877369PMID 40944844PMID 41694325

Rreziqe të rralla, por serioze: bllokim i enëve të gjakut dhe infeksion

Shpesh mendohet se PRP është e padëmshme sepse përgatitet nga gjaku juaj; të dhënat shkencore nuk e vërtetojnë këtë. Një artikull rishikues që shqyrtoi ngjarjet e padëshiruara të lidhura me PRP përmend infeksionin pas procedurës, verbërinë, inflamacionin, reaksionin alergjik dhe formimin e noduleve (gunga të vogla të forta); ngjarja e raportuar më shpesh është infeksioni. PRP nuk mund të sterilizohet si barnat; prandaj në çdo hap, nga marrja e gjakut deri te aplikimi, është e rëndësishme të parandalohet kontaminimi me mikrobe. Shumica e këtyre raportimeve janë raporte rasti për pacientë të veçantë, dhe për të vërtetuar një lidhje shkak-pasojë nevojiten të dhëna më cilësore.

Pas injeksioneve me PRP në fytyrë është raportuar edhe humbje e shikimit. Te një pacient, pas një injeksioni me PRP në rrudhat midis vetullave, u zhvillua humbje e shikimit në njërin sy për shkak të bllokimit të arteries së syrit; në imazheri u gjetën ishemi (furnizim i pamjaftueshëm i indit me gjak) në muskujt që lëvizin syrin, si dhe infarkt (dëmtim i indit për shkak të ndërprerjes së qarkullimit të gjakut) në nervin optik dhe në disa zona të trurit. Një publikim tjetër përshkruan katër pacientë që pësuan verbëri të përhershme për shkak të bllokimit të arteries së syrit pas injeksioneve me PRP të bëra nga praktikues estetikë që nuk ishin mjekë; te tre pacientë injeksioni ishte bërë midis vetullave dhe te një në rrudhën nazolabiale.

Këto raportime janë të rralla dhe nuk japin informacion se sa shpesh ndodhin; megjithatë tregojnë se struktura e enëve të gjakut në fytyrë ka rëndësi jo vetëm për fillerët, por për çdo lëng që injektohet.

Infeksionet që transmetohen me gjak janë temë më vete. Në një hetim të shëndetit publik në SHBA, infeksioni me HIV u gjet te katër ish-klientë që kishin bërë trajtim të fytyrës me microneedling dhe PRP në një sallon bukurie pa licencë (spa), si dhe te partneri seksual i një klienti; mostrat e virusit rezultuan shumë të ngjashme me njëra-tjetrën. Hetimi zbuloi se qendra nuk zbatonte metodat e rekomanduara të kontrollit të infeksioneve dhe nuk mbante regjistër të klientëve.

BURIMIPMID 39100535PMID 27015236PMID 33335344PMID 38662678

Në cilat raste nevojitet kujdes?

Në publikimet shkencore nuk gjendet një konsensus i pranuar gjerësisht dhe specifik për dermatologjinë mbi kundërindikacionet e PRP (rastet kur trajtimi nuk duhet bërë); puna më e hollësishme për këtë temë është përgatitur për injeksionet në muskuj, kocka dhe nyje (sistemi muskuloskeletor). Sipas këtij dokumenti, të përgatitur nga një grup ndërkombëtar kërkimor për PRP me një metodë zyrtare konsensusi, PRP mund të bartë disa sëmundje dhe përbërja e saj mund të ndryshojë sipas gjendjes shëndetësore të personit. Gjendjet shoqëruese që dalin në pah në këtë drejtim janë infeksionet, kanceri dhe sëmundjet e gjakut.

Deklarata e konsensusit përbëhet nga katër parime të përgjithshme dhe 23 rekomandime. Nga rekomandimet, 10 kanë të bëjnë me sëmundjet infektive (si infeksionet virale dhe bakteriale, dializa, barnat që shtypin sistemin imunitar dhe trajtimet dentare), 5 me kancerin (si tumori lokal; kanceri i shëruar, aktiv ose në regresion) dhe 8 me sëmundjet e gjakut (si ulja e numrit të qelizave të gjakut). Autorët shkruajnë qartë se, meqë të dhënat për këtë temë janë të pakta, rekomandimet bazohen kryesisht në mendim ekspertësh.

Ky dokument nuk është shkruar për trajtimet e fytyrës ose të lëkurës së kokës; prandaj nuk është e drejtë të lexohen temat e tij si një listë përshtatshmërie për ju. Mesazhi i tij kryesor është ky: edhe pse PRP përgatitet nga gjaku juaj, gjendja juaj e përgjithshme shëndetësore dhe barnat që merrni janë pjesë e vlerësimit. Nëse keni një sëmundje kronike, një sëmundje të gjakut ose merrni barna rregullisht, tregojini patjetër gjatë konsultës. Vendimi nëse trajtimi duhet shtyrë apo nuk duhet bërë fare merret pas vlerësimit mjekësor.

BURIMIPMID 40260684