Toksina botulinike

Çfarë është toksina botulinike?

Toksina botulinike është një toksinë nervore që prodhohet nga bakteri Clostridium botulinum. Në mjekësi dhe në estetikë përdoret forma e pastruar e tipit A e kësaj toksine, e cila injektohet në muskulin e synuar në sasi aq të vogla sa nuk shkaktojnë helmim. Në gjuhën e përditshme ky trajtim quhet “botoks”. Kjo fjalë ka ardhur nga emri i një produkti; megjithatë ekzistojnë shumë produkte tregtare me të njëjtën substancë aktive, por me formulime të ndryshme. Prandaj këtu përdoret emri i substancës, jo emri i produktit.

Mënyra si vepron toksina njihet në nivel molekular. Zinxhiri i rëndë i toksinës lidhet fort me mbaresën nervore dhe mundëson futjen e saj brenda qelizës. Zinxhiri i lehtë, brenda qelizës, pret proteinat SNARE, të cilat u nevojiten vezikulave të mbaresës nervore për t’u bashkuar me membranën. Kështu, mesazhi kimik që e përcjell te muskuli urdhrin e nervit për tkurrje, pra acetilkolina, nuk mund të çlirohet dhe muskuli mbetet i relaksuar. Ky efekt është i përkohshëm: sipas studimeve, dobësia që shkakton toksina e tipit A zakonisht zgjat rreth tre muaj.

Toksina botulinike nuk përdoret vetëm në estetikë. Ajo përdoret edhe në gjendje mjekësore si strabizmi, distonitë fokale (tkurrje të pavullnetshme në një grup të caktuar muskujsh), spazma hemifaciale, spasticiteti (tension i tepërt në muskuj), disa lloje dhimbjesh koke, sekretimi i tepërt i pështymës dhe djersitja e tepërt. Në estetikë, përdorimi më i studiuar është për rrudhat e fytyrës: rishikimi i gjerë sistematik i Cochrane për këtë temë ka bashkuar 65 studime të kontrolluara të randomizuara (studime krahasuese ku pjesëmarrësit ndahen rastësisht në grupe) dhe 14 919 pjesëmarrës.

Doza, raporti i hollimit dhe pikat e injektimit nuk janë të njëjta për të gjithë; për to vendos individualisht mjekja që kryen trajtimin.

BURIMIPMID 40762356PMID 20418969PMID 34224576

Rrudhat e ballit

Rrudhat horizontale të ballit theksohen kur tkurret muskuli i ballit (frontalis), që i ngre vetullat lart. Toksina botulinike mund t’i zbusë rrudhat duke ulur lëvizjen e këtij muskuli. Por, meqë muskuli i ballit është ai që e ngre vetullën lart, në këtë zonë duhet menduar jo vetëm për rrudhat, por edhe për pozicionin e vetullës.

Balli është studiuar më pak se zona mes vetullave: në rishikimin sistematik të Cochrane për rrudhat e fytyrës ka vetëm dy studime për ballin. Në dy studime të mëdha më të reja, të kontrolluara me placebo, me 362 dhe 368 pjesëmarrës, u shqyrtuan rrudhat e ballit, të zonës mes vetullave dhe të këndit të jashtëm të syrit. Në rezultatet kryesore, që përfshinin edhe rrudhat e ballit, trajtimi rezultoi më efektiv se placebo (substancë joaktive), me ndryshim me rëndësi statistikore.

Sipas një studimi anatomik që shqyrtoi pikat e lidhjes nerv-muskul në muskulin e ballit, këto pika përqendrohen në pjesën e mesme dhe të sipërme të trupit të muskulit, përgjatë sipërfaqes së tij të thellë; megjithatë, këto harta duhen lexuar si zona probabiliteti, jo si kufij të saktë. Forma dhe trashësia e muskulit të ballit ndryshojnë gjithashtu nga personi në person. Studimet e lidhin anashkalimin e këtyre dallimeve anatomike me rezultate të padëshiruara, si rënia e qepallës dhe ngritja e skajit të jashtëm të vetullës (“vetulla Spock”, e quajtur edhe “vetulla samuraj”; në literaturën mjekësore “shenja Mefisto”).

Prandaj në ballë nuk ka një skemë standarde trajtimi që u përshtatet të gjithëve. Nëse krahas rrudhave të ballit keni edhe rënie të vetullave ose lëkurë të tepërt në qepallën e sipërme, kjo vlerësohet veçmas gjatë konsultës, sepse kur muskuli i ballit relaksohet, pakësohet edhe forca që e mban vetullën lart.

BURIMIPMID 42130073PMID 36988646PMID 39475143PMID 34224576

Rrudhat midis vetullave

Rrudhat vertikale midis vetullave (rrudhat glabelare) krijohen nga tkurrja e muskujve që i rrudhin vetullat dhe i afrojnë me njëra-tjetrën. Kjo është zona ku toksina botulinike është studiuar më shumë në estetikë: nga 65 studimet e randomizuara në rishikimin sistematik të Cochrane për rrudhat e fytyrës, 43 kanë të bëjnë me zonën mes vetullave.

Kur shihen rezultatet pas një trajtimi të vetëm në këtë rishikim, rezulton se toksina botulinike e tipit A i redukton rrudhat mes vetullave brenda katër javësh. Forca e provave për këto rezultate është vlerësuar e lartë, e mesme ose e ulët, në varësi të krahasimit që shqyrtohet. Sipas rishikimit, trajtimi ka të ngjarë të rrisë edhe rrezikun e rënies së qepallës; kjo temë trajtohet në seksionin Rreziqet e njohura.

Në një meta-analizë më të vjetër (analizë që bashkon rezultatet e disa studimeve) u vlerësuan së bashku shtatë studime të kontrolluara me placebo për zonën mes vetullave, me 1 474 pjesëmarrës. Në grupet e trajtimit, përqindja e rezultateve të mira ishte më e lartë se me placebo, me ndryshim me rëndësi statistikore; analiza e nëngrupeve raportoi se rrudhat mes vetullave dukeshin më mirë jo vetëm kur rrudheshin vetullat, por edhe kur fytyra ishte në qetësi. Në këtë analizë nuk doli ndryshim me rëndësi statistikore në shpeshtësinë e efekteve anësore midis grupeve të trajtimit dhe placebos; megjithatë, ky përfundim duhet parë së bashku me rezultatin e rishikimit më gjithëpërfshirës të Cochrane për rënien e qepallës.

Nga ana anatomike, është raportuar se te muskuli që i rrudh vetullat, pikat e lidhjes nerv-muskul përqendrohen kryesisht në pjesën e brendshme të muskulit dhe më në thellësi. Megjithatë, vendndodhja, thellësia dhe mbivendosja e këtyre pikave ndryshojnë nga muskuli në muskul. Prandaj këto harta duhen lexuar si zona probabiliteti, jo si kufij të saktë, dhe duhen përdorur së bashku me vlerësimin e fytyrës në lëvizje dhe me gjykimin klinik mjekësor.

BURIMIPMID 34224576PMID 26313835PMID 42130073

Rrudhat në këndin e jashtëm të syrit

Rrudhat në këndin e jashtëm të syrit (rrudhat kantale laterale, të njohura si “këmbët e pulës”) theksohen sidomos kur buzëqeshni, nga tkurrja e pjesës së jashtme të muskulit unazor që e rrethon syrin (orbicularis oculi). Toksina botulinike mund t’i zbusë këto rrudha duke ulur lëvizjen e pjesës së jashtme të këtij muskuli.

Për nga provat, kjo zonë qëndron midis zonës mes vetullave dhe ballit: në rishikimin sistematik të Cochrane për rrudhat e fytyrës ka shtatë studime për këndin e jashtëm të syrit. Në njërin nga dy studimet e mëdha që shqyrtuan rrudhat e pjesës së sipërme të fytyrës, rrudhat e këndit të jashtëm të syrit u vlerësuan në një grup të veçantë; në rezultatet kryesore, trajtimi rezultoi më efektiv se placebo, me ndryshim me rëndësi statistikore.

Te ky muskul rreth syrit, pikat e lidhjes nerv-muskul shpërndahen gjerësisht përgjatë gjithë muskulit, ndryshe nga përqendrimi që vërehet në ballë dhe mes vetullave. Sipas një artikulli rishikues anatomik për këtë zonë, rrudhat e këndit të jashtëm të syrit nuk lidhen vetëm me këtë muskul, por edhe me strukturat anatomike përreth, dhe pikat e injektimit mund të përcaktohen më saktë sipas anatomisë sipërfaqësore të muskulit.

Afërsia me syrin ngre një pyetje më vete. Në një studim të vogël, ku 30 pacientë u ndoqën për tre muaj, pas trajtimit në këndin e jashtëm të syrit u vu re se qëndrueshmëria e shtresës së lotëve që mbulon syrin u ul, funksioni i gjëndrave yndyrore të qepallave u çrregullua dhe në sipërfaqen e kornesë (shtresa e tejdukshme e përparme e syrit) ndodhën ndryshime. Studiuesit arritën në përfundimin se trajtimi mund ta prishë përkohësisht ekuilibrin e sipërfaqes së syrit. Edhe pse studimi është i vogël, kjo gjetje është një arsye që, nëse keni ankesa për sy të thatë, ta thoni këtë gjatë konsultës.

BURIMIPMID 35878200PMID 42130073PMID 34224576PMID 39475143PMID 40038036

Përdorime të tjera të përshkruara në studime

Përveç rrudhave të fytyrës, janë studiuar edhe përdorime të tjera estetike dhe mjekësore të toksinës botulinike; niveli i provave për këto përdorime ndryshon nga njëri te tjetri. Këto tema nuk janë listë e shërbimeve që ofrohen në klinikë, por përmbledhje e asaj që kanë treguar studimet deri sot. Cilat prej tyre do të kryhen e përcakton mjekja, dhe kjo diskutohet gjatë konsultës.

Muskuli i përtypjes i theksuar (maseteri): Për zmadhimin e muskulit të përtypjes, që e bën pjesën e poshtme të fytyrës të duket e gjerë, një meta-analizë që bashkoi pesë studime të randomizuara të kontrolluara me placebo dhe 536 pjesëmarrës raportoi, në afat të shkurtër, ulje të trashësisë së muskulit dhe përmirësim të pamjes. Megjithatë, ndryshimet mes studimeve janë të mëdha; provat nuk mjaftojnë për të përcaktuar mënyrën më të përshtatshme të trajtimit dhe nevojiten studime me ndjekje më të gjatë.

Shiritat e platizmës në qafë: Një meta-analizë që bashkoi tre studime të randomizuara (912 pjesëmarrës) për shiritat vertikalë që formon muskuli i hollë në pjesën e përparme të qafës (platizma) raportoi se trajtimi, krahasuar me placebo, e rriti përqindjen e përmirësimit me të paktën një shkallë, me ndryshim me rëndësi statistikore, ndërsa shpeshtësia e efekteve të padëshiruara ishte e ngjashme me atë të placebos. Kjo zonë trajtohet veçmas në artikullin për përtëritjen e qafës.

Shfaqja e tepërt e mishit të dhëmbëve kur buzëqeshni: Një meta-analizë që bashkoi 17 studime tregoi se dukshmëria e mishit të dhëmbëve u ul qartë në javën e dytë, pastaj efekti u dobësua gradualisht dhe rreth javës së 24-t vlerat iu afruan nivelit fillestar. Sipas studiuesve, efekti zgjat të paktën 12 javë; megjithatë, ndryshueshmëria mes studimeve është e lartë.

Djersitja e sqetullave: Për djersitjen e tepërt të sqetullave që nuk shkaktohet nga një sëmundje tjetër (primare), një meta-analizë që bashkoi 12 studime të randomizuara (904 pjesëmarrës) raportoi se toksina botulinike e uli djersitjen krahasuar me placebo, me ndryshim me rëndësi statistikore, ndërsa krahasuar me trajtime të tjera nuk pati ndryshim statistikor. Djersitja e tepërt është më shumë çështje mjekësore sesa estetike dhe vlerësohet veçmas.

TË LIDHURAPërtëritja e qafës: çfarë ndryshon në qafë?

BURIMIPMID 42379083PMID 41612547PMID 34652491PMID 40500510

Rrudhat dinamike dhe rrudhat statike

Toksina botulinike jep rezultatin më të dukshëm te rrudhat dinamike, që shfaqen me lëvizjen e muskujve. Te rrudhat statike, që mbeten në vend edhe kur fytyra është në qetësi, efekti i saj është më i kufizuar. Ky dallim është pyetja e parë që përcakton se çfarë mund të prisni nga trajtimi; prandaj fytyra juaj duhet vlerësuar si në lëvizje, ashtu edhe në qetësi.

Sipas një artikulli rishikues për trajtimet kozmetike me toksinë botulinike, rrudhat e fytyrës janë rezultat i hollimit të lëkurës dhe i tkurrjes së përsëritur të muskulit poshtë saj, dhe rezultati te rrudhat dinamike është më i dukshëm se te rrudhat statike. Me fjalë të tjera, kur muskuli relaksohet, rrudha që krijon tkurrja nuk shfaqet; por një gjurmë e ngulitur në lëkurë nuk zhduket vetvetiu vetëm pse muskuli u relaksua.

Megjithatë, ky dallim nuk është absolut. Në meta-analizën që bashkoi shtatë studime të randomizuara për zonën mes vetullave, analiza e nëngrupeve raportoi përmirësim edhe në pjesën e rrudhave mes vetullave që duket kur fytyra është në qetësi. Kjo tregon se edhe pamja në qetësi mund të ndikohet pjesërisht; por nuk do të thotë se një rrudhë e thellë dhe e ngulitur do të zhduket plotësisht.

Problemi i lëvizjes dhe problemi i vëllimit janë të ndryshëm dhe u përgjigjen trajtimeve të ndryshme. Si dallohen këto dy probleme, si mund të jenë të pranishme bashkë në të njëjtën fytyrë dhe pse ka rëndësi renditja shpjegohet në hollësi në artikullin Botoks apo filler?.

TË LIDHURABotoks apo filler?

BURIMIPMID 42202343PMID 26313835

Kur fillon efekti dhe sa zgjat?

Efekti nuk duket menjëherë pas injektimit. Sipas një artikulli rishikues për trajtimet kozmetike, që efekti të shfaqet plotësisht zakonisht duhen dy javë, dhe efekti zgjat rreth tre deri katër muaj. Edhe në rishikimin sistematik të Cochrane për rrudhat e fytyrës u pa se trajtimi i reduktoi rrudhat brenda katër javësh.

Sipas një artikulli tjetër rishikues që përqendrohet te kohëzgjatja e efektit, kjo kohë ndryshon nga dy deri në gjashtë muaj: te shumica e njerëzve tkurrja më e fortë e muskulit mbetet e reduktuar për tre deri katër muaj, dhe ndonjëherë efekti mund të zgjasë deri në gjashtë muaj. Megjithatë, në studime efekti nuk është matur me një përkufizim të përbashkët; pra, përgjigjja e pyetjes “sa zgjat efekti?” varet nga ajo që konsiderohet efekt.

Në një meta-analizë që bashkoi studime të randomizuara ku balli, zona mes vetullave dhe këndi i jashtëm i syrit u trajtuan bashkë, koha deri në humbjen e përgjigjes së pjesëmarrësve ndaj trajtimit u llogarit 182 ditë. Kjo vlerë u përket studimeve të kryera me një produkt dhe një skemë dozimi të caktuar; nuk mund të përdoret si masë për pritshmërinë tuaj personale.

Provat kanë edhe një kufizim: rishikimi sistematik i Cochrane thekson se ka mungesë provash për kohëzgjatjen e efektit dhe për rezultatet e trajtimeve të përsëritura. Prandaj një kohëzgjatje specifike për ju mund të diskutohet vetëm gjatë konsultës; kohëzgjatja që mund të vlejë për ju ndryshon sipas produktit të përdorur, zonës dhe karakteristikave tuaja personale.

BURIMIPMID 42202343PMID 29472686PMID 36099476PMID 34224576

Trajtimet e përsëritura dhe zhvillimi i antitrupave

Kur efekti kalon, trajtimi mund të përsëritet. Te trajtimet e përsëritura ka një temë që studiohet veçmas: zhvillimi nga organizmi i antitrupave që e bëjnë toksinën joaktive (antitrupa neutralizues) dhe, si pasojë, humbja e efektit të një trajtimi që më parë jepte efekt. Kjo gjendje quhet mospërgjigje sekondare.

Në një shqyrtim të gjerë që bashkoi pesë rishikime sistematike (203 studime, 17 815 pacientë), shpeshtësia e antitrupave neutralizues ishte qartësisht më e lartë në përdorimet terapeutike për distoninë, spasticitetin dhe në urologji, ndërsa në djersitjen e tepërt dhe në përdorimet estetike ishte aq e ulët sa pothuajse mungonte. Për tre produkte (formulime) të përdorura gjerësisht, përqindja e përgjithshme ishte nga 1% deri në 2,1%. Në një meta-analizë me 43 studime për përdorime terapeutike, shpeshtësia e përgjithshme rezultoi 1,8%; kohëzgjatja më e gjatë e trajtimit u lidh me shpeshtësi më të lartë.

Në anën estetike, tabloja ende nuk është e qartë. Sipas mendimit të përbashkët të një paneli ndërkombëtar ekspertësh, për shkak të kufizimeve të të dhënave të publikuara, shpeshtësia e vërtetë e antitrupave në estetikë ka të ngjarë të jetë nënvlerësuar; kur dozat që përdoren në estetikë u afrohen dozave terapeutike, kjo shpeshtësi mund të rritet. Paneli rekomandon që pacientët të informohen për këtë rrezik.

Një artikull rishikues që shqyrton mospërgjigjen në trajtimet estetike rendit ndër faktorët që mund ta shkaktojnë: trajtimet me intervale më të shkurtra se tre muaj, dozat totale të larta dhe injeksionet shtesë brenda tre javëve pas trajtimit të parë. Ndërkaq, të dhënat për shpeshtësinë e mospërgjigjes në trajtimet estetike janë më të kufizuara se për përdorimet terapeutike. Prandaj gjatë konsultës do të pyeteni kur dhe sa shpesh keni bërë trajtime më parë.

BURIMIPMID 35139064PMID 33528495PMID 35747253PMID 40273416

Kufizimet e këtij trajtimi

Toksina botulinike është trajtim për lëvizjen e muskujve: nuk shton vëllim, nuk korrigjon varjen e indeve dhe nuk jep efekt të përhershëm. Nëse pas një rrudhe të fytyrës qëndron një shkak tjetër përveç lëvizjes, trajtimi nuk e heq atë shkak dhe nuk i plotëson pritshmëritë tuaja.

Konkretisht, ky kufizim do të thotë:

• Vëllimi që humbet me moshën (në zonën e tëmthave, në faqe, nën sy) nuk rikthehet me toksinë botulinike; ky është problem vëllimi.

• Lëkura e lëshuar dhe varja e indeve nuk korrigjohen duke relaksuar muskujt.

• Te rrudhat e thella statike, që duken edhe kur fytyra është në qetësi, rezultati është më i kufizuar se te rrudhat dinamike, që shfaqen me lëvizjen.

• Efekti kalon vetvetiu; që të vazhdojë, trajtimi duhet përsëritur.

Në një meta-analizë që bashkoi trajtimet në pjesën e sipërme të fytyrës u pa një ulje e qartë e ashpërsisë së rrudhave, por ndryshueshmëria mes studimeve ishte e lartë; pra, nuk ka një rezultat të vetëm që vlen për të gjithë.

Rishikimi sistematik i Cochrane thekson se ka mungesë provash për efektet e trajtimeve të përsëritura dhe për rezultatet afatgjata.

Për humbjen e vëllimit dhe varjen e indeve janë studiuar edhe metoda të tjera; trajtimet me substanca që stimulojnë prodhimin e kolagjenit shpjegohen në faqen për liftingun likuid të fytyrës. Cila rrugë ka kuptim për ju (toksina botulinike, një metodë tjetër ose asnjëra) përcaktohet nga vlerësimi gjatë konsultës dhe nga vendimi juaj.

TË LIDHURALifting likuid i fytyrës me stimulues të kolagjenit

BURIMIPMID 42202343PMID 41508559PMID 34224576

Rreziqet e njohura

Injeksioni me toksinë botulinike është procedurë mjekësore që kryhet me një medikament me recetë dhe ka efekte të padëshiruara. Shumica e efekteve të raportuara janë të lehta dhe të përkohshme; megjithatë, duhet të dini edhe për efektet e padëshiruara që mund të jenë serioze. Përqindjet e dhëna këtu u përkasin studimeve të tjera dhe nuk mund të përdoren për të llogaritur rrezikun tuaj personal.

Efektet e shpeshta: Në vendin e injektimit mund të shfaqen mavijosje e lehtë dhe ënjtje. Në një meta-analizë që bashkoi trajtimet jokirurgjikale të fytyrës, përqindja e efekteve të padëshiruara të lidhura me trajtimin, te trajtimet me toksinë botulinike në pjesën e sipërme të fytyrës, u llogarit 18%; efekti i raportuar më shpesh ishte dhimbja e kokës. Në një studim ku u ndoqën 102 pacientë, dhimbja e kokës pas trajtimit u shfaq në 12,7% të rasteve; zakonisht u përshkrua si dhimbje koke e lehtë ose mesatare, me kohëzgjatje të shkurtër, që kalonte vetvetiu.

Rënia e qepallës dhe e vetullës, asimetria: Sipas rishikimit sistematik të Cochrane, trajtimi ka të ngjarë të rrisë rrezikun e rënies së qepallës (ptozë); strabizmi dhe çrregullimet e ndjesisë në qepallë janë gjithashtu ndër rreziqet e njohura. Në një rishikim sistematik me 8 787 persona, në pjesën e sipërme të fytyrës u raportuan rënia e qepallës në 2,5%, rënia e vetullës në 3,1% dhe çrregullimet e ndjesisë që lidhen me syrin në 3% të rasteve; në pjesën e poshtme të fytyrës u raportuan asimetria e buzëve dhe çekuilibri i tyre në 6,9% të rasteve, dhe u bë e ditur se të gjitha këto kaluan vetvetiu. Në një artikull rishikues, rënia e përkohshme e qepallës dhe e vetullës përshkruhet si ndërlikim që lidhet me teknikën e trajtimit.

Përhapja e efektit të toksinës: Mendohet se shumica e ndërlikimeve që shkakton toksina botulinike në zonën e injektimit dhe në zona të largëta vjen nga përhapja e padëshiruar e efektit biologjik në muskujt fqinjë ose të largët; vëllimi i injektuar dhe raporti i hollimit mund të ndikojnë në këtë përhapje. Në një artikull rishikues që shqyrtoi efektet anësore serioze dhe afatgjata u raportuan gjendje si vështirësi në gëlltitje, vështirësi në frymëmarrje dhe dobësi e përgjithshme e muskujve; këto janë më të shpeshta në përdorimin terapeutik, por mund të shfaqen edhe pas përdorimit kozmetik.

Mjekja ju shpjegon gjatë konsultës, sipas protokollit të saj të trajtimit, me cilat shenja pas trajtimit duhet të kontaktoni klinikën.

BURIMIPMID 34224576PMID 24575858PMID 41047572PMID 41709680PMID 42202343PMID 25613637PMID 23868503

Situata që kërkojnë kujdes të veçantë

Studimet tregojnë se në disa situata trajtimi me toksinë botulinike kërkon kujdes të veçantë. Këto situata janë tema që dalin në pah në literaturën shkencore; nuk janë listë e rasteve kur klinika nuk e kryen trajtimin. Ky vlerësim i takon mjekes dhe diskutohet gjatë konsultës.

Sëmundjet neuromuskulare: Një artikull rishikues për trajtimet kozmetike me toksinë botulinike rendit ndër rastet kur trajtimi nuk duhet bërë (kundërindikacione): sëmundjet neuromuskulare si miastenia gravis (sëmundje që shfaqet me dobësi të muskujve dhe lodhje të shpejtë të tyre), prirjen për keloide (mbresa të ngritura dhe të tepërta) dhe alergjinë ndaj përbërësve të produktit. Në një rishikim sistematik që shqyrtoi lidhjen midis miastenisë gravis dhe toksinës botulinike, u raportua se të tetë personat me miasteni ende të padiagnostikuar, që kishin bërë trajtim kozmetik ose terapeutik, zhvilluan dobësi të theksuar të muskujve. Te tetë nga dhjetë personat me miasteni të njohur, që kishin bërë trajtim terapeutik, u raportua se simptomat u përmirësuan me rregullimin e dozës dhe me trajtimin e duhur të miastenisë. Pra, tabloja nuk është e njëanshme; megjithatë, nëse keni një sëmundje neuromuskulare të njohur ose ankesa për dobësi muskujsh të pashpjegueshme, është e rëndësishme ta thoni këtë gjatë konsultës.

Shtatzënia dhe gjidhënia: Sipas një artikulli rishikues që shqyrton sigurinë e trajtimeve kozmetike në këto periudha, të dhënat për sigurinë e toksinës botulinike janë të pamjaftueshme. Edhe pse mendohet se kalimi i toksinës në gjak dhe arritja e saj te foshnja përmes placentës janë në nivel të papërfillshëm, për një rekomandim konkret nevojiten prova më të forta. Sipas një artikulli rishikues më të ri, gjatë shtatzënisë procedurat kozmetike me zgjedhje (elektive) shtyhen, ndërsa gjatë gjidhënies bëhet vlerësim individual i rrezikut; këto dy periudha nuk duhen trajtuar njësoj.

Edhe një artikull rishikues që shqyrton përdorimin gjatë shtatzënisë dhe gjidhënies te sëmundjet neurologjike raporton se provat ekzistuese janë të kufizuara dhe bazohen kryesisht në vëzhgime, ndërsa të dhënat për periudhën e gjidhënies janë edhe më të pakta. Shkurt, siguria në këto periudha nuk është fakt i provuar, por një boshllëk i hapur në të dhëna. Duhet ta thoni gjatë konsultës nëse ka mundësi të jeni shtatzënë dhe nëse ushqeni me gji.

BURIMIPMID 42202343PMID 34929650PMID 28492048PMID 42634996PMID 40840655