Pse varet lëkura e fytyrës?

Varja nuk është një proces i vetëm

Ndryshimi që shihni në pasqyrë nuk mund të shpjegohet me një shkak të vetëm, sepse varja nuk ndodh vetëm në një ind.

Fytyra përbëhet nga shtresa të vendosura njëra mbi tjetrën: në sipërfaqe është lëkura; poshtë saj, indi dhjamor nënlëkuror dhe rrjeti fibroz që e mban atë të bashkuar; më pas shtresa sipërfaqësore e quajtur SMAS, e përbërë nga muskuj dhe ind lidhor; nën të, jastëkët e thellë të dhjamit; dhe në fund, periosti (cipa që mbulon kockën) ose një cipë indi lidhor e quajtur fascia e thellë. Ky rend ndryshon sipas zonave të fytyrës, por struktura bazë mbetet e njëjtë.

Me kalimin e moshës, të gjitha këto shtresa ndryshojnë. Studiuesit sugjerojnë që ky proces të shqyrtohet nga brenda jashtë, pra nga kocka drejt lëkurës. Në secilën shtresë ndodh një ndryshim i veçantë: skeleti riformësohet, jastëkët e dhjamit treten ose zhvendosen, tensioni (tonusi) dhe trashësia e muskujve ndryshojnë, lëkura hollohet dhe dobësohet.

Në pasqyrë shihni një ndryshim të vetëm; por pas tij qëndrojnë disa procese që ecin të pavarura nga njëri-tjetri, dhe secili ndodh në një shtresë tjetër.

Çfarë ndryshon në lëkurë

Fortësia e lëkurës përcaktohet kryesisht nga derma, pra shtresa e mesme e lëkurës. Indin mbështetës midis qelizave (matricën jashtëqelizore) këtu e prodhojnë kryesisht qelizat e quajtura fibroblaste; prej tyre vijnë edhe fijet e kolagjenit dhe të elastinës.

Me plakjen, fibroblastet dobësohen në dy drejtime njëkohësisht. Nga njëra anë, qeliza konsumohet nga brenda: zonat mbrojtëse në skajet e kromozomeve (telomerët) shkurtohen, funksioni i mitokondrive, që prodhojnë energjinë e qelizës, ulet dhe rrugët e sinjalizimit brenda qelizës çrregullohen. Nga ana tjetër, qeliza kalon në një model sekretimi që lidhet me plakjen: fillon të çlirojë substanca sinjalizuese që rritin inflamacionin (pezmatimin) dhe enzima që shpërbëjnë indin mbështetës. Këto dy procese së bashku prishin ekuilibrin midis ndërtimit dhe shpërbërjes. Studimet e përshkruajnë këtë tablo si një rreth vicioz që ushqen veten.

Në lëkurë kjo shfaqet në tri mënyra: rrudhat thellohen, elasticiteti ulet dhe funksioni mbrojtës i lëkurës si barrierë dobësohet. Lëkura hollohet; pasi tendoset, kthehet më ngadalë në gjendjen e mëparshme.

Efekti i këtij rrethi nuk kufizohet te derma. Sipas studimeve, substancat që çlirojnë fibroblastet e plakura dëmtojnë funksionin e keratinociteve, qelizave të shtresës së sipërme të lëkurës, shpërndarjen e pigmentit (melaninës) dhe mbrojtjen imunitare të lëkurës; nga kjo tablo preket edhe funksioni i enëve të vogla të gjakut dhe i indit dhjamor. Prandaj lëkura nuk mund të shihet e ndarë nga shtresat fqinje.

Këtu ka një dallim të rëndësishëm: ndryshimi në lëkurë prek sipërfaqen dhe cilësinë e indit, por më vete nuk e zhvendos poshtë masën e indeve. Pjesa e varjes që ka të bëjë me masën e indeve vjen nga shtresat që ndodhen më poshtë.

Dielli shton një dëm të pavarur nga mosha

Plakja e brendshme ndodh te të gjithë dhe përparon me moshën. Mbi të shtohet një proces i dytë: dëmi që lënë faktorët e jashtëm. Midis këtyre faktorëve, pjesën më të madhe e ka ekspozimi i gjatë ndaj diellit. Kjo plakje e shkaktuar nga dielli quhet fotoplakje dhe studiohet si temë më vete.

Mekanizmi bazë mund të përmblidhet kështu: rrezet ultravjollcë (UV) aktivizojnë enzimat që shpërbëjnë indin mbështetës, dhe shpërbërja e tejkalon ndërtimin. Studimet e fundit tregojnë se në këtë proces marrin pjesë edhe rrugë të tjera sinjalizimi dhe molekula të tjera. Në pamje, kjo shfaqet si rrudha dhe ndryshime të ngjyrës së lëkurës; raportohet se këto ndryshime ecin ndryshe sipas tipit të lëkurës.

Ky është një nga faktorët që shpjegojnë pse fytyrat e dy personave të së njëjtës moshë nuk duken njësoj: ajo që i dallon është sa diell kanë marrë gjatë viteve. Këto studime trajtojnë veçmas edhe rolin e mbrojtjes nga dielli në pakësimin e fotoplakjes.

Dhjami i fytyrës nuk është një bllok i vetëm

Për një kohë të gjatë mendohej se dhjami i fytyrës është një shtresë e vetme dhe e pandërprerë. Studimet anatomike treguan se nuk është kështu: dhjami i fytyrës ndodhet në jastëkë të veçantë (kompartimente), të ndarë nga njëri-tjetri me ndarje fibroze.

Këta jastëkë shtrihen në dy nivele të ndryshme. Ata sipërfaqësorë ndodhen mbi SMAS, nën lëkurë; ata të thellë, nën SMAS, më afër kockës. Edhe detyra e tyre është e ndryshme: jastëkët e thellë i japin mbështetje strukturore pjesës së mesme të fytyrës dhe dhjamit sipërfaqësor mbi ta.

Ky dallim nuk është thjesht një detaj anatomik; ai përcakton drejtpërdrejt pamjen. Humbja e plotësisë së fytyrës ka kuptime shumë të ndryshme, në varësi të nivelit ku është zvogëluar jastëku. Kur jastëku i thellë tërheq mbështetjen e tij, gjithçka sipër tij humbet bazën; kur zvogëlohet jastëku sipërfaqësor, ndryshimi shihet më shumë në sipërfaqe, te vetë konturet e fytyrës.

Dhjami edhe pakësohet, edhe zhvendoset

Studimet me imazheri tregojnë se në jastëkët e dhjamit ndodhin dy ndryshime njëkohësisht.

I pari është humbja e vëllimit. Në një studim që krahasoi imazhe me rezonancë magnetike (MR), të marra te të njëjtët persona me disa vite diferencë, u vu re ulje me rëndësi statistikore e vëllimit dhe e trashësisë në të gjithë jastëkët sipërfaqësorë të dhjamit në pjesën e mesme të fytyrës. Në këtë studim nuk u gjet ndryshim me rëndësi statistikore midis grave dhe burrave.

I dyti është zhvendosja. Në të njëjtin studim, jastëkët e sipërm dhe të mesëm u ngushtuan, ndërsa jastëku i poshtëm u zgjerua. Studiuesit e interpretojnë këtë si një zhvendosje të vëllimit drejt poshtë brenda dhjamit sipërfaqësor. Pra, dhjami nuk vetëm tretet; një pjesë e tij zhvendoset.

Një gjetje tjetër e plotëson tablonë. Në një studim me ekografi (ultratingull), u pa se gjatë buzëqeshjes jastëkët sipërfaqësorë të dhjamit në pjesën e mesme të fytyrës lëviznin dukshëm lart, ndërsa jastëkët e thellë mbeteshin në vend. Me pak fjalë, shtresa sipërfaqësore është e lëvizshme, ndërsa shtresa e thellë është relativisht e palëvizshme. Prandaj zhvendosja me kohë e shtresës së lëvizshme dhe humbja e funksionit mbështetës të shtresës së palëvizshme sjellin efekte të ndryshme në fytyrë.

Në thellësi, kocka tërhiqet

Skeleti i fytyrës nuk është një kornizë e ngrirë që nuk ndryshon në moshën e rritur. Ai riformësohet gjatë gjithë jetës, dhe ky ndryshim nuk ndodh në të njëjtën masë në çdo zonë.

Studimet e fundit tregojnë se humbja e kockës (resorbimi kockor) përqendrohet në skajet e zgavrës së syrit (orbita), në nofullën e sipërme (maksila) dhe në nofullën e poshtme (mandibula). Sipas matjeve të mbledhura në këto studime, deri në dekadën e shtatë të jetës hapja e zgavrës së syrit zgjerohet mesatarisht me 15–20%, lartësia e nofullës së sipërme ulet me 8–15%, ndërsa këndi i nofullës së poshtme rritet me 3–7 gradë. Te gratë ndryshimi rreth syve duket më i theksuar, ndërsa te burrat duket më i theksuar riformësimi i nofullës së poshtme.

Ka edhe një studim që e konfirmon këtë tablo nga një burim krejt tjetër. Në matjet e bëra në një koleksion skeletesh nga mesjeta, u pa se zgavra e syrit dhe hapja kockore në hyrje të hundës (hapja piriforme) kishin prirje të zgjeroheshin me moshën; te burrat kjo rritje arriti rëndësi statistikore. Te gratë, nga ana tjetër, pati ulje me rëndësi statistikore të lartësisë së nofullës së sipërme dhe të lartësisë së degës së djathtë të nofullës së poshtme. Te personat pa dhëmbë, në të dy gjinitë, u gjet se zgavrat e syve ishin më të gjera dhe lartësitë e nofullës së sipërme dhe të poshtme më të ulëta.

Rëndësia e kockës vjen nga kjo: të gjitha indet e buta sipër saj mbështeten mbi të. Kur sipërfaqja mbështetëse zvogëlohet, indi sipër saj nuk mund të qëndrojë në vendin e mëparshëm, edhe nëse e ruan të njëjtin vëllim.

Pse plakja shihet së pari rreth syve

Te shumica e njerëzve, zona rreth syve është vendi ku plakja vihet re e para. Kjo ka një arsye anatomike: këtu mbivendosen disa procese.

Nga ana e kockës, hapja e zgavrës së syrit zgjerohet; kjo është një nga zonat e fytyrës ku humbja e kockës është më e dukshme. Sipas studimeve mbi plakjen e zonës rreth syve, edhe nga ana e indeve të buta, lëkura, dhjami, muskujt dhe fascia zbresin poshtë; ndërsa kocka, kërci dhe dhëmbët poshtë tyre mund të humbasin masë.

Modeli i këtij ndryshimi nuk është i njëjtë te të gjithë. Studimet raportojnë ndryshime me rëndësi statistikore midis gjinive dhe grupeve etnike për sa i përket gropave rreth syve, rënies së qepallës (ptozës) dhe elasticitetit të lëkurës; për disa grupe, ende nuk ka të dhëna të mjaftueshme.

Një arsye tjetër pse kjo zonë vihet re herët është kjo: sipas studimeve, te shumica e njerëzve shenjat e plakjes rreth syve bëhen të dukshme shumë kohë para se ndryshimi të ketë përfunduar. Pra, fakti që zona rreth syve e tregon plakjen herët nuk do të thotë se procesi atje përparon më shpejt; ndryshimet e mbivendosura, të përqendruara në një zonë të vogël, bëhen të dukshme më herët.

Prandaj është e vështirë të lexoni në një artikull çfarë ndodh rreth syve dhe ta zbatoni atë njësoj për veten tuaj. Një artikull mund të shpjegojë mekanizmin; si shpërndahen këto ndryshime te ju mund ta tregojë vetëm vlerësimi mjekësor gjatë konsultës.

Ligamentet që mbajnë indet lëshohen

Indet e buta të fytyrës nuk qëndrojnë pezull në boshllëk. Në pika të caktuara, ato lidhen me indet e thella dhe me kockën përmes strukturave fibroze të quajtura ligamente mbajtëse. Janë pikërisht këto ligamente që e mbajnë strukturën e fytyrës në vend.

Sipas studimeve, lëshimi i këtyre ligamenteve me kalimin e viteve lidhet drejtpërdrejt me varjen e indeve, me lëkurën e varur përgjatë nofullës dhe me zbritjen e vëllimit poshtë. Kur një ligament lëshohet, indi sipër tij rrëshqet poshtë; në njërën anë të ligamentit krijohet grumbullim, në anën tjetër një gropë. Disa nga vijat e mprehta që shihni në fytyrë janë pikërisht këto zona kalimi.

Studimet tërheqin vëmendjen edhe për një pikë tjetër: anatomia e këtyre ligamenteve ndryshon nga personi në person, prandaj edhe plani duhet përshtatur për çdo person. Se ku dhe sa janë lëshuar ligamentet nuk mund të lexohet nga një hartë standarde.

SMAS: shtresa mbajtëse e ndërmjetme

SMAS do të thotë sistemi muskulo-aponeurotik sipërfaqësor (aponeuroza është një ind lidhor i sheshtë, i ngjashëm me tendinin); është një rrjet prej fijesh dhe indi muskulor që shtrihet midis dhjamit nënlëkuror dhe dhjamit të thellë. Një pjesë e muskujve që krijojnë shprehjet e fytyrës (mimikën) ndodhet brenda këtij rrjeti; po kjo strukturë e përcjell lëvizjen e indeve të thella te lëkura.

Kjo shtresë nuk ka të njëjtën formë te të gjithë. Sipas studimeve që shqyrtojnë zhvillimin e SMAS-it, ende diskutohet se si kjo shtresë ngjitet në indet e thella, nëse ajo përbëhet nga shtresa të veçanta apo jo, si dhe përbërësi i saj prej cipe indi lidhor (fascia). Mendohet se edhe dallimet anatomike që hasen gjatë operacioneve mund të shpjegohen me këtë proces zhvillimi.

Përfundimi për ju është i thjeshtë: kjo shtresë e ndërmjetme e fytyrës nuk ka të njëjtën trashësi dhe të njëjtin pozicion te të gjithë. Mosha e njëjtë nuk do të thotë model i njëjtë.

Edhe vetë struktura me shtresa nuk është e njëjtë në çdo pjesë të fytyrës. Studimet tregojnë se struktura me pesë shtresa ndryshon nga një zonë në tjetrën dhe se ky dallim bëhet edhe më i qartë kur merren parasysh edhe linjat përgjatë të cilave shtrihen ligamentet. Në një zonë të fytyrës shtresat ndahen qartë nga njëra-tjetra, ndërsa në një zonë tjetër ndërthuren.

Shtresat ndryshojnë njëkohësisht, por jo me të njëjtin ritëm

Të gjitha këto ndryshime ndodhin në të njëjtën fytyrë, por jo me të njëjtin ritëm. Prandaj studiuesit e konsiderojnë pikë nisjeje të planifikimit vlerësimin e plakjes shtresë pas shtrese dhe dallimin se cila shtresë del në pah.

Në praktikë mund të flitet për tri tablo të ndryshme. Në disa fytyra ndryshon kryesisht lëkura: cilësia dhe fortësia e indit janë ulur, por nuk ka zhvendosje të masës së indeve. Në disa fytyra ndryshon kryesisht vëllimi: jastëkët e dhjamit janë zvogëluar, mbështetja kockore poshtë tyre është pakësuar dhe konturet janë zgavruar. Në disa fytyra të tjera ndryshon kryesisht pozicioni: masa e indeve ka zbritur poshtë dhe ligamentet janë lëshuar.

Në shumicën e fytyrave, këto tri tablo nuk shihen veçmas, por të ndërthurura. Se cila mbizotëron nuk mund të parashikohet nga mosha: të gjitha matjet në studime janë mesatare, dhe dallimet midis personave fshihen pas këtyre mesatareve. Edhe studimet mbi kockën tërheqin drejtpërdrejt vëmendjen te kjo ndryshueshmëri.

Prandaj përgjigjja e sinqertë për pyetjen “Pse po më varet lëkura e fytyrës?” nuk përbëhet nga një pikë e vetme: ajo përcaktohet nga shtresa që del në pah te ju.

Kufizimet e këtij artikulli dhe hapat e mëtejshëm

Ky artikull nuk vë diagnozë dhe nuk rekomandon asnjë metodë. Ai shpjegon mekanizmin, pra çfarë ndodh në inde. Se cila shtresë del në pah te ju, kuptohet nga konsulta, jo nga kjo faqe.

Në klinikë kryhen trajtime me fillerë (mbushës dermalë) me acid hialuronik dhe me stimulues të kolagjenit, lifting me fije të tretshme, trajtime me toksinë botulinike, e njohur zakonisht si botoks, si dhe mezoterapi. Secili prej këtyre trajtimeve përshkruhet në faqen e vet; aty gjenden shtrirja, kufizimet dhe çfarë ndodh pas trajtimit. Faqet më të lidhura me këtë artikull janë Lifting likuid i fytyrës me stimulues të kolagjenit, Lifting francez me fije dhe Filler mjekre dhe jawline.

Duhet thënë qartë edhe diçka: asnjë nga ndryshimet në shtresat e përshkruara më sipër nuk është i kthyeshëm. Burimet mbi të cilat mbështetet ky artikull nuk përshkruajnë asnjë trajtim që ndal tërheqjen e kockës, lëshimin e ligamenteve ose zhvendosjen e jastëkëve të dhjamit. Ajo që mund të bëhet është të identifikohet se në cilën shtresë ndodh ndryshimi që përcakton pamjen dhe të provohet një trajtim që i përgjigjet asaj shtrese; kjo nuk është e mundur në të njëjtën masë në çdo tablo.

Ky artikull kufizohet te shpjegimi i asaj që ndodh në fytyrën tuaj. Hapat e mëtejshëm do t'i peshoni vetë, duke marrë parasysh edhe atë që keni lexuar.