Kolajen Uyarıcı Uygulamalar

Kolajen uyarıcı uygulamalar nedir?

Kolajen uyarıcı uygulamalarda dokuya enjekte edilen madde, orada kontrollü bir doku yanıtı başlatır; bu yanıt da kişinin kendi kolajen yapımını uyarır. Bu maddelere biyostimülatör de denir. En sık adı geçenler kalsiyum hidroksiapatit (CaHA), poli-L-laktik asit (PLLA) ve polikaprolaktondur (PCL).

Hyalüronik asit dolgularından ayrıldıkları nokta amaçtır. Araştırmalara göre hyalüronik asit anında hacim sağlar; polikaprolakton ve poli-L-laktik asit ise kolajen yapımını uyararak daha uzun süreli etki gösterir. Bu grupta odak, anında hacim vermekten dokunun biyolojik olarak kendini yenilemesine kayar: CaHA ve PLLA, fibroblast adı verilen hücreleri etkinleştirerek yeni kolajen oluşumunu (neokolajenez) başlatır.

Etki mekanizması üç maddede aynı değildir. CaHA'nın mikro küreleri hem hemen yapısal destek sağlar hem de yeni kolajen için bir iskele görevi görür. PLLA parçacıkları ise suyla yavaş yavaş parçalanarak (hidroliz) fibroblastları uzun süre uyarır. PCL, taşıyıcı bir jel içinde mikro küreler hâlinde verilir; hem hemen hem de süregen bir hacim etkisi sağlar. Araştırmalara göre doku yanıtının ne kadar güçlü olacağını esas olarak maddenin fiziksel ve kimyasal özellikleri, parçacıkların boyutu ve biçimi belirler; enjeksiyon tekniği de sonucu etkileyebilir.

Yüz dışında bu maddeler boyun, dekolte, üst kol, karın, kalça ve uylukta deri kalitesini ve deri gevşekliğini hedefleyen uygulamalarda kullanılır. Yüzde hacim ve destek amacıyla kullanımı için Sıvı Yüz Germe sayfasına, el sırtındaki kullanımı için ise El Gençleştirme sayfasına bakabilirsiniz.

İLGİLİSıvı Yüz Germe

KAYNAKPMID 41199535PMID 42297014PMID 32161484PMID 40765684

Seyreltilmiş CaHA ne demek?

Seyreltilmiş CaHA, aynı maddenin daha fazla sıvıyla karıştırılarak hacim vermekten çok deri kalitesini hedefleyecek şekilde kullanılmasıdır. Yüksek oranda seyreltilmiş ya da hiperdilüe CaHA olarak da bilinir. Kolajen uyarıcılarla ilgili derlemelerde hiperdilüe CaHA'nın da PLLA gibi birçok farklı bölgede kullanılabildiği belirtiliyor.

Boyun ve dekoltede yapılan bir pilot çalışma bu ayrımı açıkça ortaya koyar: CaHA'yı yüksek oranda seyreltmek, hacim etkisi yaratmadan deriyi sıkılaştırma özelliğinden yararlanmayı sağlar. Bu çalışmada seyreltme oranı deri kalınlığına göre, yani normal, ince ve incelmiş (atrofik) deri için ayrı ayrı belirlenmiştir. Bir grup uzmanın ortak önerisi de madde seçimini deri yapısına bağlar: daha kalın deride ve hemen hacim gerektiğinde CaHA, daha ince deride ve uzun dönem kolajen yenilenmesi hedeflendiğinde PLLA önerilir.

Sizin açınızdan bunun anlamı şudur: aynı madde farklı hazırlandığında farklı bir amaca hizmet eder ve aynı bölge iki kişide aynı hazırlığı gerektirmez. Hangi maddenin, hangi oranda ve hangi bölgede kullanılacağına muayenede, deri kalınlığınız ve beklentilerinizle birlikte karar verilir.

KAYNAKPMID 42297014PMID 28095536PMID 41316738

Boyun

Boyun, kolajen uyarıcıların yüz dışında en çok araştırıldığı bölgelerden biridir; yine de veriler hâlâ küçük çalışmalara dayanır. Boyun gençleştirmesinde dolgu ve biyostimülatörleri inceleyen, 24 çalışmayı ve 887 hastayı kapsayan bir derlemede hyalüronik asit, PLLA ve CaHA'nın üçünün de boyun kırışıklıklarını ve deri gevşekliğini iyileştirdiği bildirilmiştir. Ancak sonuçların farklı yöntemlerle ölçülmesi, katılımcı sayılarının küçük olması ve uzun dönem verinin azlığı kesin bir sonuca varmayı zorlaştırır.

CaHA'ya özgü veriler de bu ölçektedir. Boynunda deri gevşekliği olan 20 hastada yüksek oranda seyreltilmiş CaHA'nın denendiği bir çalışmada, uygulamadan 3 ay sonra fotoğraflar üzerinden yapılan değerlendirmede anlamlı iyileşme görülmüş ve büyük bir istenmeyen olay bildirilmemiştir. Boyun ve dekoltede 20 kişiyle yapılan pilot çalışmada ise alınan doku örneklerinde (biyopsi) birinci tip kolajen, elastin ve damarlanmada artış gösterilmiştir. PLLA'nın vücut uygulamalarına ilişkin uluslararası uzlaşı metnine göre de mevcut veriler, boyun dahil bazı bölgelerde olası bir yararı destekliyor.

Boynun ön yüzü ayrıca dikkat ister. Bu konudaki bir yayına göre boynun ön yüzüne PLLA uygulamak, ürünün tanımlı kullanım amacının dışında (endikasyon dışı) kalır ve daha sık nodül (deri altında ele gelen küçük sertlik) gelişmesine yol açabilir. Ayrıca boyundaki görünümün kaynağı her zaman deri kalitesi değildir; hangi etkenin öne çıktığı muayenede ayırt edilir.

İLGİLİBoyun gençleştirme: boyunda ne değişir?

KAYNAKPMID 42377479PMID 34363289PMID 28095536PMID 39592491PMID 35960980

Dekolte

Dekoltede kolajen uyarıcıların hedefi hacim değil, deri kalitesi ve ince kırışıklıklardır. Klinikte dekolte bölgesindeki uygulama, hacim kazandırmaktan çok cilt kalitesini, ince kırışıklıkları ve doku desteğini iyileştirmek amacıyla kişiye özel olarak değerlendirilir; bu bölgede hyalüronik asidin yanı sıra CaHA ya da PLLA gibi kolajen uyarıcı uygulamalar da ayrıca değerlendirilebilir.

Dekolte, yüz dışındaki bölgeler arasında randomize (katılımcıların gruplara rastgele ayrıldığı) çalışmaların bulunduğu bir alandır. Orta ya da ileri düzeyde dekolte kırışıklığı olan kadınlarda seyreltilmiş CaHA'nın incelendiği, çok merkezli ve değerlendiricilerin katılımcının hangi grupta olduğunu bilmediği (değerlendirici kör) randomize bir çalışmada katılımcılar 8 hafta arayla en fazla 3 ya da 16 hafta arayla 2 uygulama almıştır. Son uygulamadan 16 hafta sonra katılımcıların %73,5'inde kırışıklık ölçeğinde en az bir basamak iyileşme bildirilmiştir. PLLA ile yapılan 30 kişilik, açık etiketli (uygulananın gizlenmediği) randomize bir çalışmada ise iki farklı hazırlama hacmi karşılaştırılmıştır. Uygulamalar bir ay arayla en fazla dört kez yapılmış, 9. ayda katılımcıların çoğunluğunda en az bir basamak iyileşme görülmüş ve ciddi bir istenmeyen olay bildirilmemiştir.

Güneş hasarı olan dekoltede 25 kadınla yapılan açık etiketli bir PLLA çalışmasında, 6. ay değerlendirmesinde değerlendiriciler katılımcıların %90'ında iyileşme bildirirken katılımcıların %57'si kendinde iyileşme bildirmiştir. Bu fark üzerinde durmak gerekir: hekimin ölçekte gördüğü iyileşme, sizin kendi gözünüzle gördüğünüzle aynı olmayabilir.

Bu çalışmaların bir kısmı birkaç düzine kişiyle yapılmıştır ve hepsinde belirli ürünler kullanılmıştır. Seans sayıları ve aralıklar çalışmanın protokolünü gösterir, bir kişinin planını değil. Dekoltede hyalüronik asitle yapılan uygulamalar ayrı bir konudur ve Vücut Dolguları sayfasında anlatılır.

İLGİLİVücut Dolguları

KAYNAKPMID 38954627PMID 42235050PMID 29119683

Üst kol ve karın

Üst kol ve karında kolajen uyarıcıların hedefi deri gevşekliğidir; bu bölgelerdeki veriler küçük olgu serilerine (az sayıda hastanın izlendiği çalışmalara) dayanır. Seyreltilmiş CaHA'nın denendiği, her biri 10 kadından oluşan iki olgu serisinde tek uygulama yapılmıştır. Üst kolda cihazla ölçülen deri esnekliği 3. ayda anlamlı biçimde artmış; karında ise ultrasonla ölçülen deri kalınlığı göbek çevresinde 0,7 mm, karın yanlarında 0,4 mm artmıştır. Her iki seride de katılımcıların ve hekimlerin %90'ı sonucu belirgin ya da çok belirgin iyileşme olarak değerlendirmiştir.

PLLA için de vücut uygulamalarına ilişkin uluslararası uzlaşı metni, mevcut verilerin karın ve üst kol dahil bazı bölgelerde olası bir yararı desteklediğini belirtir. Bununla birlikte PLLA'nın vücutta kullanımına dair yayımlanmış veri hâlâ sınırlıdır.

Bu bölgelerde sınır nettir. Özellikle büyük kilo kaybından sonra görülen belirgin deri fazlası, kolajen uyarıcıların hedeflediği bir durum değildir; yüz dışı gevşekliğe ameliyatsız yaklaşımları inceleyen bir derlemeye göre büyük kilo kaybı yaşamış kişilerde cerrahi gündeme gelebilir. Ayrıntıları aşağıdaki Bu uygulamanın sınırı başlığında bulabilirsiniz.

KAYNAKPMID 28915285PMID 39592491PMID 35761856PMID 26566567

Kalça ve uyluk

Kalça ve uylukta kolajen uyarıcılarla yapılan çalışmaların çoğu selülit görünümü ve deri gevşekliği üzerinedir; hacim vermek bu çalışmaların konusu değildir. Kalça ve/veya uylukta hafif ya da orta düzeyde deri gevşekliği ve selülit olan 20 kadınla yapılan çift kör (ne katılımcının ne de değerlendiricinin hangi tarafın tedavi edildiğini bildiği) randomize bir çalışmada vücudun bir yarısı tedavi edilmiş, diğer yarısı kontrol olarak kullanılmıştır. PLLA 4 hafta arayla 3 kez uygulanmış ve katılımcılar 330 gün izlenmiştir. Tedavi edilen kalçada çukurluk derinliğinde azalma, deri gevşekliğinde ve genel selülit görünümünde iyileşme bildirilmiş; işleme bağlı önemli bir yan etki saptanmamıştır.

31 kadınla yapılan plasebo (etkisiz madde) kontrollü bir başka çalışmada PLLA, subsizyonla birlikte uygulanmıştır. Subsizyon, deri altındaki bağ dokusu bantlarının iğneyle serbestleştirilmesine dayanan bir işlemdir. İki grupta da subsizyon yapıldığı için iyileşmenin ne kadarının PLLA'dan kaynaklandığını yalnızca bu çalışmanın özetine bakarak ayırmak mümkün değildir.

Diz üstü de bu başlık altında incelenmiştir. Diz üstünde deri gevşekliği olan 20 kadında bir dize PLLA, diğerine plasebo uygulanan randomize bir çalışmada hekim değerlendirmesinde anlamlı iyileşme görülmüştür. Ancak katılımcıların kendi değerlendirmelerinde ve memnuniyet ölçeğinde iki diz arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Araştırmacılar daha büyük ve daha uzun süre izlenen çalışmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.

Bu son bulgu, kolajen uyarıcıların her kullanım alanı için bir hatırlatmadır: ölçeklerdeki iyileşme ile sizin kendi algınız her zaman örtüşmez. Kalçada hacim artırmak ise ayrı bir konudur ve Kalça Dolgusu sayfasında anlatılır.

İLGİLİKalça (Popo) Dolgusu

KAYNAKPMID 36826378PMID 33938690PMID 32852426

Etki ne zaman gelişir, kaç seans gerekir?

Kolajen uyarıcılarda etkiyi uygulama günü görmezsiniz; etki, kolajen yapımına bağlı olarak zamanla gelişir. Bu nedenle sonuçların gecikmeli başlayacağının önceden ayrıntılı olarak anlatılması, beklentinin doğru kurulmasının temel parçası sayılır. Özellikle PLLA, birikimli bir iyileşme için aşamalı seanslar gerektirir.

Doku örnekleriyle (biyopsi) izlenen bir çalışma bu zamanlamayı dokuda gösteriyor: boyun ve dekoltede seyreltilmiş CaHA uygulanan kişilerde birinci tip kolajen artışı 4. ayda anlamlı bulunmuş ve 7. ayda da sürmüştür. PCL ile yeni kolajen oluşumunun ise 24 aya kadar sürdüğü bildirilmiştir.

Seans sayısı için araştırmalar tek bir sayı vermez. Yukarıda sözü edilen çalışmalarda protokoller tek uygulamadan (üst kol ve karında seyreltilmiş CaHA) bir ay arayla dört uygulamaya kadar (dekoltede PLLA) değişir; aralıklar da birkaç haftadan birkaç aya uzanır. Bunlar çalışma protokolleridir: kimin kaç seans alacağını değil, o çalışmada ne yapıldığını anlatır. Etkinin ne kadar kalıcı olduğu konusunda da benzer bir çekince vardır; boyun uygulamalarıyla ilgili araştırmalarda uzun dönem verinin sınırlı olduğu vurgulanıyor. Sizin için hangi planın düşünüldüğü ve etkinin ne kadar sürmesinin beklendiği muayenede konuşulur.

KAYNAKPMID 42297014PMID 28095536PMID 42211639PMID 28915285PMID 42235050PMID 38954627PMID 42377479

Bu uygulamanın sınırı

Kolajen uyarıcılar deri kalitesini ve deri gevşekliğini hedefler; fazla deriyi almaz, sarkmış dokuyu yeniden yerine oturtmaz ve cerrahinin yerini tutmaz. Ağırlıklı olarak cihazla yapılan ameliyatsız ve az girişimsel deri sıkılaştırma yöntemlerini inceleyen araştırmalar da bu tedavilerin cerrahinin yerini almayacağını belirtiyor. Yüz dışı gevşekliğe yönelik ameliyatsız yöntemlerle ilgili araştırmalara göre büyük kilo kaybı yaşamış kişilerde cerrahi gündeme gelebilir.

İkinci sınır ölçümle ilgilidir. Yüz dolgusu araştırmalarını eleştirel bir gözle inceleyen bir derlemeye göre, CaHA, PLLA ve PCL yayınlarında da sıkça kullanılan "kaldırma" (lift) teriminin üzerinde uzlaşılmış bir tanımı, kabul görmüş bir ölçüm standardı ve doğrulanmış bir klinik anlamlılık eşiği yoktur; yayımlanmış sayısal ölçümlerin tamamı da deri yüzeyindeki değişimi yansıtır. Bu, etkinin olmadığı anlamına gelmez; bu etkinin, hakkındaki iddiaların gerektirdiği kesinlik düzeyinde henüz tanımlanmadığını gösterir.

Üçüncü sınır kanıtın kendisidir. PLLA'nın vücut uygulamalarına ilişkin uluslararası uzlaşı metnine göre kanıtların büyük kısmı ileriye dönük gözlemsel analizlerden ve olgu serilerinden oluşur; farklı bölgeler için enjeksiyon protokollerinin standart hâle getirilmesi gerekir. PLLA'nın vücutta kullanımına dair yayımlanmış veri de sınırlıdır. Biyostimülatörlerin başka yöntemlerle birlikte kullanımını inceleyen sistematik bir derlemede 1.237 kayıttan 29 çalışma ölçütleri karşılamıştır; yöntem farklılıkları, küçük örneklemler ve tutarsız protokoller nedeniyle bulguların güvenilirliği sınırlı kalmıştır.

Son olarak kalıcılık: CaHA ve PCL biyolojik olarak yıkılabilen maddelerdir, PLLA da zamanla suyla parçalanır. Yani bunlar kalıcı dolgu değildir; hyalüronidazla geri alınıp alınamayacakları ise ürünün içeriğine bağlıdır (aşağıdaki bölüme bakın). Yüz dışı bölgelerde etkinin ne kadar süreceği sorusunu yanıtlayacak uzun dönem veri henüz sınırlıdır.

KAYNAKPMID 25830251PMID 26566567PMID 42620772PMID 39592491PMID 35761856PMID 39719485PMID 28247924PMID 32161484PMID 42297014PMID 42377479

Hyalüronidazla geri alınabilir mi?

Kolajen uyarıcıların geri döndürülebilirliği ürün içeriğine göre farklılık gösterir. Hyalüronidaz, hyalüronik asit moleküllerini parçalayan bir enzimdir ve hyalüronik asit dolgularına bağlı sorunların (komplikasyonların) yönetiminde tercih edilen yol olarak kabul edilir. CaHA, PLLA ve PCL ise hyalüronik asit değildir ve bu enzimle çözülmez. Hyalüronik asit ile kolajen uyarıcı bileşenleri bir arada içeren hibrit ürünlerde enzim yalnızca hyalüronik asit bileşenini çözebilir; kolajen uyarıcı bileşen dokuda kalır. Ayrıntısını Hibrit Kolajen Uyarıcılar sayfasında bulabilirsiniz.

Hyalüronik asit dışı dolgulara bağlı damar sorunlarını inceleyen çok merkezli bir olgu serisinde, bu dolgular için bir "panzehir" bulunmamasının durumu özellikle güçleştirdiği vurgulanmıştır. Bu seride iki CaHA ve bir PLLA olgusunda tedaviye hyalüronidaz eklenmiş ve tablo nekroz (doku ölümü) ya da iz kalmadan düzelmiştir. Ancak araştırmacılar bu etkinin dolguyu çözmekten değil, damar kasılmasının (spazm) gevşemesinden kaynaklandığını varsayıyor. Bu, üç olguya dayanan bir varsayımdır; yerleşik bir geri alma yöntemi değildir.

Pratikteki anlamı şudur: CaHA, PLLA ya da PCL ile yapılan bir uygulamada sonucu beğenmediğinizde ya da sonuç beklenenden farklı olduğunda, hyalüronik asit dolgusunda olduğu gibi enzimle geri alma yolu yoktur; hibrit ürünlerde bu yol yalnızca hyalüronik asit bileşeniyle sınırlıdır. Nodül gibi istenmeyen durumlarda başvurulan yollar farklıdır ve Bilinen riskler bölümünde anlatılır. Hyalüronidazın neyi çözüp neyi çözmediğini Dolgu Eritme sayfasında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

İLGİLİDolgu Eritme

KAYNAKPMID 41517528PMID 38955457

Katman, bölge ve ürün seçimi

Kolajen uyarıcılarda hem sonucu hem de güvenliği belirleyen etkenlerden biri, maddenin hangi katmana yerleştirildiğidir. Araştırmalara göre CaHA ve PLLA etkisini esas olarak dermis (derinin orta katmanı) ve deri altı bağ dokusunda gösterir; iyi sonuç için deri altı düzlemde hassas bir enjeksiyon tekniği gerekir. Hasta seçimi ve uygun seyreltme de sonucu belirleyen etkenler arasındadır.

Damar yapısı da ayrı bir konudur. CaHA için hazırlanmış bir uzman uzlaşı metnine göre maddenin istem dışı olarak damar içine verilmesi ciddi sonuçlar doğurabilir ve hemen müdahale gerektirir. Bu riski azaltmada yüzdeki damar anatomisinin ve hastanın öyküsünün iyi bilinmesi, riskli bölgelerin ve uygun enjeksiyon tekniklerinin tanınması öne çıkar. Bölgeye özgü bir örnek olan boynun ön yüzüne PLLA uygulaması, Boyun başlığında anlatılmıştır.

Klinikte iğne ya da kanül, uygulama alanına ve anatomik yapıya göre hekim tarafından kişiye özel seçilir; sabit bir şablon uygulanmaz. Ürün değerlendirmesinde ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) onayı tek başına ölçüt değildir; ürünün CE uygunluğu, Türkiye'deki kayıt ve uygunluk durumu ve üreticinin belirlediği kullanım amacı esas alınır. Bir ürünün hangi bölge ve hangi amaç için uygunluk aldığını uygulamadan önce sorabilirsiniz.

KAYNAKPMID 42297014PMID 32185876

Bilinen riskler

Kolajen uyarıcı enjeksiyonu tıbbi bir işlemdir ve riskleri vardır. Enjeksiyona bağlı en sık etkiler rahatsızlık hissi, morarma, şişlik (ödem) ve kızarıklıktır; araştırmalara göre bunlar genellikle geçicidir ve kendiliğinden geçer. Bu maddelere özgü asıl konu ise nodüllerdir.

PLLA'da papül (küçük kabarıklık) ve nodüller genellikle enjeksiyondan birkaç hafta sonra ortaya çıkar; çoğunlukla ele gelir ama görünmez ve çoğu kendiliğinden geçer. Bunlar büyük ölçüde maddenin hazırlanması ya da yerleştirilmesindeki kusurlardan kaynaklanır. Gerçek iltihabi granülomlar (vücudun yabancı maddeye karşı oluşturduğu iltihaplı doku kümeleri) ise çok seyrektir (%0,01–%0,1); aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkabilir ve zamanla büyüyebilir. Dört biyostimülatörü karşılaştıran bir derlemeye göre nodül oluşumu en belirgin PLLA'da görülür ve oranı çalışmadan çalışmaya %4,7 ile %28,6 arasında değişir.

CaHA'da da ana konu nodüldür. 21 yayında 2779 hastaya yapılan 5081 uygulamayı tarayan bir derlemede 173 istenmeyen olay (%3) bildirilmiş, bunların %96'sı nodül olmuştur. Nodüllerin yaklaşık yarısı, nodül eğiliminin yüksek olduğu bilinen hareketli bölgelerde görülmüş; çoğu görünmez kalmış ve müdahale gerekmeden geçmiştir. Kolajen uyarıcılara bağlı yabancı cisim granülomlarını inceleyen sistematik bir derlemede ise incelenen bütün kolajen uyarıcıların bu tepkiye yol açabildiği görülmüştür. Bu tablo uygulamadan bir hafta ile on beş yıl arasında değişen bir süre sonra fark edilmiş; belirtiler çoğu zaman cerrahi olarak çıkarmayla düzelmiştir.

En ağır risk, maddenin istem dışı olarak bir damarın içine verilmesidir. CaHA için hazırlanmış uzman uzlaşı metnine göre bu durum doku ölümüne, kalıcı ize, görme bozukluğuna ve körlüğe yol açabilir. Kolajen uyarıcılara bağlı görme kaybını inceleyen bir derlemede CaHA ile görme bozukluğuna yol açan en az 11 damar tıkanıklığı olgusu, PLLA ile 2 doğrulanmış görme kaybı olgusu bildirilmiştir; PCL ile körlük bildirilmemiş, bir yüz atardamarı tıkanıklığı (emboli) olgusu aktarılmıştır. Bu olgular yüz uygulamalarına aittir. Seyrek olmaları, gerçekleştiklerinde geri döndürülebilir oldukları anlamına gelmez.

İşlemden önce kan sulandırıcılar, antiagregan ilaçlar ve kanamayı etkileyebilecek takviyeler sorulur; reçeteli ilaçlar hasta tarafından kendi kararıyla kesilmez, gerekirse ilgili hekimin görüşü alınarak işlem planlanır veya ertelenir. Risklerin sizin açınızdan ne anlama geldiği, tıbbi öykünüzle birlikte muayenede konuşulur.

KAYNAKPMID 24719076PMID 42211639PMID 28247924PMID 41132036PMID 32185876PMID 41263987