Akne & Akne İzi Mezoterapisi

Akne & Akne İzi Mezoterapisi nedir?

Akne ve akne izi mezoterapisi, akneyle ilişkili cilt sorunlarında etken maddelerin çok sayıda küçük enjeksiyonla deriye verilmesinin genel adıdır. Mezoterapide etken maddeler deriye ve deri altı dokuya enjekte edilir; ancak hangi maddenin, hangi derinliğe ve hangi aralıklarla verileceği konusunda tek bir standart yoktur.

Bu belirsizliği uzmanlar da kabul eder. Mezoterapi üzerine hazırlanmış uluslararası bir uzlaşı metni, çeşitli klinik kullanımlar için uluslararası düzeyde tanınmış, kanıta dayalı bir standart bulunmadığını ve yüksek kaliteli araştırmaya hâlâ ihtiyaç duyulduğunu vurgular. Komplikasyonları inceleyen yayınlara göre yöntem görece güvenli sayılır; ancak kullanım alanının genişliği ve standart eksikliği nedeniyle çeşitli istenmeyen reaksiyonlar görülebilir.

Başlıktaki iki konuyu birbirinden ayırmak gerekir. Aktif akne bir deri hastalığıdır; akne izi ise bu hastalığın geride bıraktığı kalıcı doku değişikliğidir. Akne izinin ruhsal ve sosyal etkileri üzerine yapılan çalışmalar da izin aktif akneden ayrı bir durum olduğunu ve aktif akne için kullanılanlardan farklı, kendine özgü bir klinik yaklaşım gerektirdiğini vurgular.

İLGİLİMezoterapi

KAYNAKPMID 40649062PMID 31444843PMID 37008189

Aktif akne

Aktif akne, yani süren sivilceler ve iltihaplı lezyonlar, tedavisi kılavuzlarla belirlenmiş bir deri hastalığıdır. Bu durumda ilk adım mezoterapi değil, standart tıbbi tedavidir. Amerikan Dermatoloji Akademisi'nin kılavuzu benzoil peroksit, cilde sürülen (topikal) retinoidler, topikal antibiyotikler ve ağızdan alınan doksisiklin için güçlü öneri verir.

Aynı kılavuz; şiddetli seyreden, ruhsal ve sosyal açıdan yük yaratan, iz bırakan ya da standart tedaviye yanıt vermeyen aknede ağızdan izotretinoini güçlü biçimde önerir. Hormonal tedaviler ve cilde sürülen bazı yeni ilaçlar koşullu öneriler arasındadır. İri lezyonların içine kortikosteroid enjeksiyonu da iyi uygulama önerisi olarak yer alır; ancak bu bir ilaç tedavisinin parçasıdır, mezoterapi değildir. Kılavuzun özetindeki öneriler arasında mezoterapi bulunmaz. Avrupa kılavuzunun güncel sürümü de izotretinoin, sistemik antibiyotiklerin kullanım süresi ve hormonal tedaviler gibi ilaç tedavisi sorularına odaklanır.

Mezoterapinin aktif aknedeki verisi sınırlıdır. Orta ve şiddetli akneli 108 hastanın katıldığı bir çalışmada, cilde sürülen klindamisine eklenen glisirizin içerikli mezoterapi, tek başına klindamisinden daha iyi sonuç vermiştir. Ancak bu tek bir çalışmadır ve karşılaştırma yalnızca topikal klindamisinle yapılmıştır; kılavuzun iyi uygulama olarak önerdiği, birden çok etki mekanizmasını birleştiren tedavilerle karşılaştırma yapılmamıştır. Akne hastalarıyla değil, yağlı cildi olan kadınlarla yapılan ve katılımcıların gruplara rastgele ayrıldığı (randomize) bir çalışmada ise mikro iğneli mezoterapi, T bölgesindeki yağ salgısını ancak altı uygulamadan sonra azaltmış; aynı bölgede akneyle ilişkili bakterinin yerleşimi (kolonizasyonu) artmıştır.

Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, aktif aknede mezoterapi kılavuza dayalı tedavinin yerine geçen bir seçenek olarak tanımlanmamıştır. Akne sürerken yeni izler oluşmaya devam edebilir ve iz riskini azaltmak için erken ve etkili tedavinin önemi vurgulanır. Bu yüzden sıra önce hastalığın kontrol altına alınması, sonra izlerin değerlendirilmesidir.

KAYNAKPMID 38300170PMID 41847993PMID 37036158PMID 41715896PMID 37357642

Akne izleri

Akne izi, iltihap geçtikten sonra deride kalan kalıcı doku değişikliğidir ve aktif akneden ayrı bir konudur. Akne izleri üç ana gruba ayrılır: çukur bırakan atrofik izler, kabarık hipertrofik izler ve keloid. Atrofik izler de kendi içinde dar ve derin buz kıracağı (ice pick), yuvarlak kenarlı dalgalı (rolling) ve keskin kenarlı kutu (boxcar) tipi olarak sınıflandırılır.

Bu ayrım yalnızca bir sınıflandırma değil, planın başlangıç noktasıdır. İzin alt tipinin ve değerlendirme ölçeklerinin belirlenmesi, yaklaşımın kişiye göre uyarlanmasını sağlar; dokudaki izler ile renk değişikliği bırakan izler de ayrı başlıklar olarak ele alınır. Etkili akne tedavisine rağmen de iz oluşabileceği yayınlarda açıkça belirtilir.

Akne izi sık görülür. Toplam 24.649 akne hastasını kapsayan ve birçok çalışmanın verisini birleştiren bir analizde (meta-analiz), akne izi sıklığı yüzde 47 olarak hesaplanmıştır. Erkek cinsiyet, ailede akne öyküsü ve aknenin şiddeti iz için risk etkenleri olarak belirlenmiştir. Araştırmacılar, izleri azaltmak için akne sürecinin erken döneminde dikkatin ve etkili tedavinin önemli olduğu sonucuna varmıştır. Bu oranlar bir topluluk ortalamasıdır; tek bir kişinin iz riskini göstermez.

Pratikte bu, izin tipinin muayenede belirlenmesi demektir. Dar ve derin bir iz, geniş ve dalgalı bir iz ya da kabarık bir iz aynı sorun değildir; hangi yaklaşımların konuşulabileceği, hangilerinin konuşulamayacağı da buna göre değişir.

KAYNAKPMID 29799567PMID 35792196PMID 37357642

Akne sonrası kızarıklık ve leke, dokudaki izden ayrıdır

Akneden sonra kalan her değişiklik çukur ya da kabarıklık değildir; bir kısmı kızarıklık ya da koyu renkli leke olarak kalır ve bunlar ayrı konulardır. Akne sonrası kızarıklık, akne iltihabının ardından geride kalan kılcal damar genişlemeleri ve kırmızı lezyonlardır. Bu konudaki çalışmalara göre bazı lezyonlar zamanla gerileyebilir; ancak standart kabul edilen (altın standart) bir tedavi bulunmamaktadır.

Çalışmalarda en sık ışık ve lazer temelli cihazlar kullanılmıştır. Cilde sürülen bazı ilaçlar umut verici bulunmuş, ancak daha fazla randomize çalışmaya ihtiyaç olduğu vurgulanmıştır. Mezoterapiye ilişkin en somut veri de bu konudadır, ancak küçük çalışmalara dayanır. Çapraz bağsız hyalüronik asitle, tek bir merkezde, yüzün iki yarısının karşılaştırıldığı randomize bir çalışmada, üç seansı tamamlayan 23 hastada kızarıklık puanları kontrol tarafına göre anlamlı biçimde düşmüştür. Traneksamik asidin yüzün bir yarısına uygulandığı, diğer yarısının kontrol olarak bırakıldığı ve 15 hastanın tamamladığı bir çalışmada da yalnızca uygulanan tarafta lezyonlarda anlamlı azalma bildirilmiştir; araştırmacılar, hasta sayısı az olduğu için daha fazla çalışma gerektiğini belirtmiştir.

Koyu renkli leke ise ayrı bir mekanizmayla oluşur. Akneye bağlı iltihap sonrası koyulaşma (hiperpigmentasyon) üzerine hazırlanmış bir uzman metnine göre bu leke, belirgin bir iltihap görüntüsü olmadan, hafif ve orta şiddetli aknede bile gelişebilir. Ağırlıklı olarak koyu tenli kişilerde (koyu fototiplerde) görülür ve oluşumunda ultraviyole ile görünür ışık rol oynar. Uzmanlar, bu lekenin yönetiminde hastanın bilgilendirilmesinin anahtar olduğunu vurgular. Lekenin nasıl oluştuğunu Ciltte leke neden oluşur? başlıklı rehber yazısında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

İLGİLİCiltte leke neden oluşur?

KAYNAKPMID 35076997PMID 42087402PMID 37082869PMID 40263971

Akne izi neden önemsenmeli?

Akne izi yalnızca görünüşle ilgili bir konu değildir; yaşam kalitesini ölçülebilir biçimde etkiler. Aktif aknesi olmayan, yüzünde akne izi bulunan 723 yetişkinle birkaç ülkede yapılan bir ankette, izin şiddeti arttıkça yaşam kalitesi üzerindeki etkinin de arttığı görülmüştür; hafif izi olanlar da yaşam kalitelerinde anlamlı bir etki bildirmiştir. Katılımcıların yüzde 16,9'unda beden algısıyla ilgili kaygıyla uyumlu klinik özellikler saptanmıştır.

Aynı ankette en sık bildirilen duygusal sıkıntılar, kişinin kendini sürekli gözlemlemesi ve izlerin geçmeyeceği endişesi olmuştur. Bu alandaki araştırmalar henüz eksik olsa da yayınlar, izin aktif akneden bağımsız bir sıkıntı kaynağı olabileceğini ve izi olan kişilerde depresyonu da kapsayan önemli bir psikososyal yük bulunabildiğini belirtir.

İzin kişi üzerindeki etkisi gerçektir; bu etkiye verilecek cevabın da gerçekçi olması gerekir. Bu yüzden izin yarattığı yükü ciddiye almak kadar, uygulamaların sınırlarını açıkça bilmek de önemlidir; karar bu iki bilgi birlikte göz önünde tutularak verilmelidir. İzlerle ilgili belirgin bir sıkıntı yaşıyorsanız bunu da muayenede konuşmanız yerinde olur.

KAYNAKPMID 34705166PMID 37008189PMID 35792196

Mezoterapinin akne izlerindeki kanıtı sınırlıdır

Çukur akne izlerinde mezoterapinin etkisini gösteren kanıt sınırlıdır. Yapılan literatür taramasında, klasik mezoterapinin tek başına çukur (atrofik) akne izlerindeki etkisini doğrudan ölçen kontrollü bir çalışmaya ulaşılamamıştır. Enjeksiyonla uygulanan yöntemlere ilişkin veriler çoğunlukla başka işlemlere ek olarak yapılan tedavilerden gelir.

Kişinin kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazma (PRP) bunun tipik örneğidir. Bu konudaki sistematik derlemeleri yeniden değerlendiren bir incelemeye göre çalışmaların büyük bölümü PRP'yi mikro iğneleme ya da lazerle birlikte ele almıştır. PRP eklenen gruplarda klinik iyileşme ve memnuniyet daha yüksek bulunmuş, ancak kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşük olarak derecelendirilmiştir. Araştırmacılara göre bu kesinlik düzeyi, PRP kullanımı hakkında net bir klinik karara destek vermez.

Yöntemleri birbiriyle karşılaştıran veriler de belirsizdir. 68 randomize çalışmayı kapsayan karşılaştırmalı bir analizde (ağ meta-analizi), iz şiddetini azaltmada lazerle birlikte uygulanan PRP ya da dolgu üst sıralarda yer almıştır. Buna karşılık daha yeni bir ağ meta-analizi, dokuz randomize çalışmadan oluşan seyrek bir veri ağında güvenilir bir tedavi sıralamasının bugün için bulunmadığını, kanıta duyulan güvenin düşük ya da çok düşük olduğunu ve hiçbir çalışmanın sonuçları iz tipine göre ayrı raporlamadığını belirtmiştir.

Dolgu maddeleri ayrı bir konudur: mezoterapiden farklı olarak izin altındaki çöküntüyü hacim vererek desteklemeyi amaçlar. 24 çalışmayı kapsayan bir derlemede farklı dolgu türlerinin izlerde iyileşme sağladığı bildirilmiştir. Yüzün iki yarısının karşılaştırıldığı ve 30 hastanın katıldığı randomize bir çalışmada ise iki farklı hyalüronik asit ürününün etkisinin farklı zamanlarda belirginleştiği görülmüştür. Bu sonuçlar dolgu maddelerine aittir ve mezoterapiye aktarılamaz.

İLGİLİPRP

KAYNAKPMID 37677095PMID 41081097PMID 42745895PMID 41978687PMID 37052609

Araştırmalarda tanımlanan diğer yaklaşımlar

Akne izleri için tanımlanmış birden çok yöntem vardır ve hiçbiri tek başına her iz tipine yanıt vermez. Enerji kullanmayan yöntemleri inceleyen bir sistematik derlemede subsizyon (izi alttaki dokuya bağlayan bantların iğneyle serbestleştirilmesi), dermabrazyon (cilt yüzeyinin mekanik olarak aşındırılması), mikro iğneleme, dolgu maddeleri ve kimyasal soyma ele alınmıştır.

Bu yöntemler farklı düzeylerde etkinlikle kullanılır; her birinin artıları ve eksileri vardır ve akne izinin kolay ve kesin bir çözümü yoktur. Etkinlik konusunda daha somut sonuçlara ulaşmak için daha fazla hastayla yapılmış çalışmalara ihtiyaç vardır. Akne izi tedavisindeki gelişmeleri derleyen güncel bir incelemeye göre, mikro iğneleme gibi fiziksel yöntemlerden fraksiyonel lazer gibi enerji temelli cihazlara uzanan yelpazede kimyasal soyma, lazer ve dolgu maddelerinin birlikte kullanıldığı kombinasyon yaklaşımları öne çıkmaktadır.

Yöntemleri karşılaştıran ağ meta-analizinde lazer içeren kombinasyonlar iz şiddetinde üst sıralarda yer almıştır; ancak hiçbir tedavinin kızarıklık ya da iltihap sonrası leke riskini diğerlerine göre azalttığına dair güçlü kanıt bulunmamıştır. Bu yöntemler yalnızca bilgi vermek amacıyla, tarafsız biçimde sayılmıştır; bu bir yönlendirme değildir ve yöntemlerin bu klinikte uygulandığı anlamına gelmez.

İLGİLİKolajen Uyarıcı Uygulamalar

KAYNAKPMID 29799567PMID 40950966PMID 41081097

Bu uygulamanın sınırı

Mezoterapi aktif akneyi tedavi etmez ve akne izini silmez. En fazla, belirli bir iz ya da akne sonrası değişiklik için değerlendirilebilecek yardımcı bir yaklaşım olarak konuşulabilir. Yayınlar bu konuda açıktır: akne izinin kolay ve kesin bir çözümü yoktur ve iz, aktif akneden ayrı bir yaklaşım gerektiren ayrı bir durumdur.

Bu sınır pratikte şu anlama gelir. Akne sürerken yeni izler oluşabilir ve iz riskini azaltmada erken ve etkili akne tedavisinin önemi vurgulanır; bu yüzden önce hastalığın kontrol altına alınması gerekir. Dar ve derin buz kıracağı izleri, geniş ve dalgalı izlerle aynı sorun değildir. Kabarık (hipertrofik) izler ve keloid, çukur izlerden ayrı bir gruptur ve bu başlığın kapsamı dışındadır. Kızarıklık ve koyu leke ise dokudaki izden farklı mekanizmalarla oluşur.

Kanıtın kendisi de bir sınır çizer. Akne izlerinde enjeksiyonla uygulanan yöntemlerde kanıtın kesinliği düşük ya da çok düşüktür ve yöntemler arasında karşılaştırmalı bir sıralama bugün için kurulamamaktadır. Bu nedenle bir iyileşme oranı, kalıcılık süresi ya da seans sayısı verilmez; böyle bir sayı, kaynakların taşımadığı bir kesinlik anlamına gelirdi.

KAYNAKPMID 29799567PMID 37008189PMID 37357642PMID 37677095PMID 42745895

İzotretinoin kullanıyorsanız

Akne için ağızdan izotretinoin kullanıyorsanız ya da yakın zamanda kullandıysanız, bunu muayenede mutlaka söylemelisiniz; çünkü bu dönemde cilt işlemlerinin zamanlaması tartışmalı bir konudur. İzotretinoin sırasında ya da hemen sonrasında cilt işlemlerinin ertelenmesi gerektiği görüşü uzun yıllar yaygın biçimde öğretilmiştir. Ancak bu görüşü 1.485 işlem üzerinden inceleyen bir sistematik derleme ve uzlaşı çalışması, görüşün 1980'lerin ortasından kalma üç küçük olgu serisine (az sayıda hastanın durumunu anlatan yayınlara) dayandığını belirtmiştir.

Çalışmanın sonucuna göre yüzeysel kimyasal soyma, deri cerrahisi, lazerle epilasyon ve fraksiyonel lazer işlemlerini ertelemeyi destekleyecek yeterli kanıt yoktur; buna karşılık mekanik dermabrazyon ve tam ablatif lazer (cildin yüzey katmanını bütünüyle kaldıran lazer) izotretinoin tedavisi sırasında önerilmez. Amerikan Dermatolojik Cerrahi Derneği'nin uzlaşı raporu da yüzeysel soyma ve ablatif olmayan lazerler için benzer bir sonuca ulaşmıştır.

Daha yeni bir derleme ise daha temkinli bir çerçeve çizer: mümkün olduğunda cerrahi işlemlerin retinoid etkisi azalana kadar ertelenebileceğini ve koyu fototiplerde daha dikkatli davranmanın önemli olduğunu belirtir. Bu yayınların özetlerinde mezoterapi ayrıca ele alınmaz. İzotretinoin kullanan birinde herhangi bir enjeksiyonun zamanlaması kişiye özel olarak değerlendirilir ve ilacı yazan hekimle birlikte konuşulması gerekir.

KAYNAKPMID 28658462PMID 28498204PMID 37326142

Bilinen riskler

Mezoterapi görece güvenli bir yöntem olarak bilinse de istenmeyen reaksiyonlar bildirilmiştir. Bunların bir kısmı, akne izi nedeniyle başvuran birinin kaçınmak istediği sonuca, yani yeni bir ize yol açabilir. Mezoterapi komplikasyonlarıyla ilgili yayınlarda farklı şiddette yan etkiler bildiren çok sayıda olgu vardır; bu yan etkilerin tedavisi çoğu durumda kişiye özeldir ve güvenliği değerlendirmek için daha büyük çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Ayrıntılı olarak incelenmiş ciddi risklerden biri enfeksiyondur. Mezoterapiyle ilişkili tüberküloz (verem) dışı mikobakteri enfeksiyonlarını inceleyen bir sistematik derleme, 30 yayındaki 423 hastayı bir araya getirmiştir. Enfeksiyonların çoğu antibiyotikle düzelmiş; ancak birçok hastada birden çok antibiyotik kürü gerekmiş, iyileşme haftalar sürmüş ve tedaviden sonra iz kalması sık görülmüştür. Araştırmacılar bu enfeksiyonların, enjeksiyonların çevreden kirlenmesi sonucu ortaya çıktığını belirtir. Bu olguların çoğu karın, kalça ve uyluk uygulamalarına aittir.

Diğer riskler daha sık görülür ama daha hafiftir. Akne izlerinde dolgu kullanımını inceleyen yayınlarda geçici kızarıklık, şişlik ve morarma sık; nodül (deri altında küçük sertlik) ve koyu leke seyrek bildirilmiştir. Akneye bağlı koyu leke ağırlıklı olarak koyu fototiplerde görüldüğü için, cilde yapılacak her işlemden önce bu yatkınlık konuşulmalıdır. Yağlı ciltte yapılan randomize bir çalışmada, mezoterapiden sonra T bölgesinde akneyle ilişkili bakterinin yerleşiminin arttığı gözlenmiştir; bu bulgu akne hastalarında ayrıca doğrulanmamıştır.

İşlemden önce kullandığınız kan sulandırıcılar, antiagregan ilaçlar ve kanamayı etkileyebilecek takviyeler sorulur; reçeteli ilaçlar hasta tarafından kendi kararıyla kesilmez, gerekirse ilgili hekimin görüşü alınarak işlem planlanır veya ertelenir. Burada sayılan risklerin, uygulamaya karar vermeden önce size ayrıntılı olarak anlatılmış olması gerekir.

KAYNAKPMID 31444843PMID 39916988PMID 41978687PMID 40263971PMID 41715896